Jack Wouterse
De laatste
Prachtig standbeeld voor een uitgebluste clown
Luuk Verpaalen
12 november 2018
Gezien op 10 november 2018, De Toneelschuur, Haarlem

Een felle, kleine lichtbundel tast het witte laken af. In het pikkedonker zien we het straaltje licht lijnen maken, vierkanten tekenen, cirkels draaien. Totdat plots, pats, vanuit het niets de geschminkte kop van Jack Wouterse op het doek verschijnt. Een slordige, wilde clownskop is het, luid bulderend van de lach. Dat bulderen is niet gezellig uitbundig, het heeft iets angstaanjagends. Dat komt door dat woeste, beschilderde hoofd maar ook in het schateren zelf zit een soort craquelé. Hier schuurt iets.

Hoe het nu met hem gaat, vraagt hij zichzelf. Het antwoord verbaast ons niet. ‘Kut!’ Vroeger, ja, vroeger, toen hij nog jong was, toen ging alles nog vanzelf. Hij heeft een mooie carrière achter de rug. Circus, toneel, film, hij heeft het allemaal gedaan. Goed geld verdiend ook. ‘Maar ja, allemaal in mijn neus gestopt.’

Even denk je dat Wouterse via deze wilde, bebaarde clownsfiguur zijn eigen leven onder de loep gaat nemen. Hij is immers altijd zeer openhartig geweest over zijn jarenlange cocaïneverslaving. Maar De laatste is geen autobiografische voorstelling, wel een aangrijpend portret van de 67-jarige Jacob, een man die nog eenmaal van zich wil laten horen. Op zijn zolderkamertje probeert hij op een charmante houtje-touwtje manier een film te maken. Over zijn leven, over de mensen die hij heeft gekend, over de liefde voor zijn hond Alibaba.

Maar de film moet in de eerste plaats een in memoriam worden voor zijn door een tragisch ongeval om het leven gekomen vrouw Laura. In Spanje, waar ze naar toe waren verhuisd om van hun oude dag te genieten. Alsof ze voorvoelde dat haar leven eerder zou eindigen dan het zijne heeft ze een to do-lijst gemaakt, om te voorkomen dat hij in een diep, zwart gat zou vallen. Wandelen moet ie, en dansen en zingen. Maar ook schilderen (‘en ik weet dat je dat helemaal niet kan’) en een nieuwe vriendin nemen.

Jacob doet het allemaal. In een reeks heerlijke anekdotes schetst Wouterse hoe met vallen en opstaan Jacob zijn leven weer een beetje op de rails krijgt. Gemakkelijk is dat zeker niet. Jacob is bang. Niet voor niets horen we Lilac Wine. Listen to me, why is everything so hazy/isn’t that she, or am I just going crazy.

Hoewel hij amper met verf en penseel overweg kan, schildert hij alsof zijn leven ervan afhangt. ‘En dat doet het ook.’ Als Jacob de lakens, die overal overheen gedrapeerd zijn, weghaalt blijkt zijn zolderkamer volgestouwd te zijn met schilderijen.

Van de verfilming van zijn leven is ondertussen nauwelijks sprake, hoe hij ook met de camera in de weer is. Het is meer alsof hij hardop het scenario ervan aan het samenstellen is. Welk gedeelte daarvan fictie is en welk gedeelte waarheid, daarnaar blijft het gissen. De buurman die zich ontpopt als uilenman, zijn flirt met Rosita, het citeren uit King Lear; zijn fantasie zou zo maar een loopje met hem kunnen nemen.

De manier waarop hij het schetst is in ieder geval zeer filmisch. Zijn Spaanse onderkomen als een kruising tussen een artistiek openluchtatelier en een illegale stort: je ziet het zo voor je.

Het verhaal krijgt een onverwachte wending na een ontmoeting met zijn dochter. Dan worden we plots uit Spanje weggerukt en buitelen de nieuwe verhalen over elkaar heen.

Of die film er ooit is gekomen, we zullen het niet weten. Dat de hobbelige weg ernaartoe er een was langs steile afgronden en met gevaarlijke kronkels, dat is zeker. Aan de hand van Jack Wouterse was dat traject een meeslepend avontuur. Met De laatste heeft hij een prachtig standbeeld opgericht voor een man in de nadagen van zijn leven.

Foto: Hans Anderson

Elders

de Volkskrant
★★★★☆

'Het is origineel, af en toe vervreemdend en ontroerend theater. Waarbij je de zaal verlaat met een ongemakkelijk, melancholiek gevoel: in hoeverre is dit verhaal van een zoekende, eenzame man met zijn trouwe hond fictief? Gaat het toch ook over Jack Wouterse zelf? Het antwoord op die vraag doet er eigenlijk niet toe, het zou de magie van het theater alleen maar doorbreken.' Hein Janssen

NRC Handelsblad
★★★★☆
'Het is meer dan een retrospectief: het is zoeken naar houvast, het ontraadselen van een complex leven. Wat betekent ouderdom? Hoe zoek ik vrede met mijn dochter? Af en toe ontsteekt Wouterse in een vlaag van woede over wat hem is overkomen, maar gaandeweg verandert De laatste in een verstild relaas waarin Jacob zijn herinneringen en angsten ontwapenend en zelfs filmisch oproept. Kester Freriks
Het Parool
'Iedere toneelschrijver weet: je moet het je personages nooit te makkelijk maken, dan ga je drama uit de weg. Maar Wouterse heeft veel te veel genade voor de rol die hij schiep.' Sander Janssens

3 Reacties op "De laatste"

  1. Anke Van luyt schreef:

    Schitterende voorstelling, van bizar naar bijzonder, van schurend luid naar zacht ontroerend. Met tranen in mijn ogen zitten kijken..je zou jack zo willen knuffelen en zeggen dat het goed komt…ooit…

  2. Martien Spruit schreef:

    Voorstelling gezien van Jack Wouterse: ik vond het een waardeloze vieze, vunzige voorstelling. Een hele vieze man die nietszeggende dingen doet en ook nietszeggende vieze gorgelende geluiden maakt. Even dacht ik dat hij het echt heel benauwd kreeg en we 112 moesten bellen

  3. Jaap Pleij schreef:

    Laat ‘De Laatste’ niet het laatste zijn van Jack Wouterse

    Hein Janssen vroeg zich in zijn recensie in De Volkskrant af of ‘De laatste’, door hem omschreven als ‘origineel, af en toe vervreemdend en ontroerend theater’ , een verhaal van ‘een zoekende, eenzame man met zijn trouwe hond’ wellicht over acteur Jack Wouterse zelf gaat. Gelukkig constateert Janssen zelf direct dat het er ook niet toe doet, want het beantwoorden van die vraag zou de magie van het theater inderdaad alleen maar doorbreken. Gelukkig leert de bijbel ons dat de laatsten de eersten zijn. Er zijn voorbeelden te over van het waarheidsgehalte van deze profetische woorden.

    In een sportwedstrijd waarbij het er om gaat als eerste over de finish te komen, heeft de laatste op het oog altijd minder kans om te winnen dan de eerste. Wie vooraan ligt, hoeft namelijk minder meters af te leggen tot de finish dan degenen die achteraan zitten of rijden. Maar de mysterieuze, verborgen krachten in de sport leren ons dat er meer aan de hand is.

    Wanneer twee schaatsers met een behoorlijke snelheid vlak op elkaar rijden, dan komen er onvermoede oerkrachten los. Twee gaan daadwerkelijk harder dan één, waarbij de tweede er minder moeite voor hoeft te doen omdat hij een duidelijk doel heeft om zich op te richten. Bij het wielrennen is dat nog beter te zien. Als er zes renners een groepje vormen, en ze rijden achter elkaar, dan levert de voorste veel meer energie dan de anderen. Hij moet meer luchtweerstand overwinnen dan de directe belagers, er is niemand die voor hem de wind breekt. En luchtweerstand is het grootste obstakel voor de wielrenner. Daarbij valt de wrijving van de banden en het asfalt in het niet. Hoe lager de luchtweerstand, hoe minder energie nodig is om snelheid te maken. De derde renner in het groepje hoeft zo’n dertig procent minder energie te leveren dan de eerste. Tel uit je winst. De eerste wordt dus laatste omdat de anderen profiteren van zijn harde, zware werk.
    Gelukkig telt dit competitie-element niet in de verheven wereld van het toneel. ‘De Laatste’ is vooral een ware tour-de-force van een rasacteur. Als Wouterse toch zoals Janssen voorzichtig suggereert een verhandeling over zijn eigen leven heeft geschreven, waarbij het nog maar de vraag is of die zoekende man het rechte pad weet terug te vinden, voor zover hij die ooit bewandeld heeft, is dat voor mij stof tot overpeinzing. Wouterse loopt immers slechts twee dagen korter op aarde rond dan uw verslaggever, misschien moet ik mij zelf dan ook wel zorgen gaan maken over de toekomst. Onze levens hebben echter allesbehalve parallel gelopen. Daar put ik dan maar moed en vertrouwen uit.

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.