Recensie

Stad der blinden
Theater Utrecht
★★★☆☆ Toneel
26 mei 2015 - SPRING Performing Arts Festival, Utrecht - Speellijst
Ontwikkeling van moreel verval bevat weinig tegenkleur
Door gepubliceerd 27 mei 2015

Van het één op het andere moment wordt een taxichauffeur blind. Een toevallige passant – die even later zijn auto steelt – brengt hem naar een oogarts. Met zijn ogen blijkt niets aan de hand. Niet veel later worden ook de oogarts en de autodief blind. De blindheid verspreidt zich als een epidemie door de stad en de bestuurders reageren adequaat: iedereen die blind is of blind dreigt te worden wordt in quarantaine geplaatst.

In deze wat verhalende openingsscène moet snel een hoop informatie worden verstrekt. Thibaud Delpeut regisseert dit strak, ritmisch, alsof hij een soundscape componeert. De acteurs (we tellen er maar liefst tien) lopen kriskras over het voortoneel en nemen ons vol tempo mee in het verhaal – we voelen de zinderende drukte van een chaotische stad.

Na deze veelbelovende opening volgt de lange, uitgerekte quarantaine: strak vormgegeven door scenograaf Roel van Berckelaer. Het verhaal voltrekt zich achter een doorzichtig doek – waarop ook videobeelden worden geprojecteerd. De isolatie blijft hierdoor steeds voelbaar, de beklemming wordt tastbaar. Qua beeld heel sterk, theatraal wel lastig. De toenaderingen, de intimiteiten, de angsten; het blijft allemaal wel erg op afstand.

Het verhaal wordt verteld vanuit de vrouw van de oogarts: de enige in het gezelschap die pretendeert blind te zijn om bij haar man te blijven. Deze rol wordt gedubbeld door Karina Smulders en Wendell Jaspers. In de eerste helft speelt Jaspers de scènes en zit Smulders op het voortoneel, aan onze kant van het doorzichtige doek – als verteller en observator van zichzelf. Haar ogen worden regelmatig op het grote doek geprojecteerd. Maar haar afstandelijke manier van vertellen, half achter een camera verscholen, weet de afstand tussen de scène en het publiek maar zelden te slechten.

Lange tijd is de vrouw van de oogarts het geweten, de redelijkheid. Maar in een wereld van blindheid wordt zien uiteindelijk een last – en blijkt ook zij in staat tot gruwelijkheden waartoe ze zichzelf nooit in staat achtte. Dan wisselen Smulders en Jaspers van perspectief: waarschijnlijk omdat het personage zich vanaf dat moment als iemand anders ziet. Maar echte dramatische consequenties lijkt deze transformatie niet te hebben.

De dynamiek en de flair van de openingssequentie staan in schril contrast met de rest van de voorstelling. De quarantaine sleept, en doet nauwelijks beroep op de verbeelding van het publiek. Een aantal plotwendingen uit het boek worden keurig behandeld en het verhaal voltrekt zich zonder echte spannende, theatrale vondsten of meeslepende karakterontwikkelingen.

Als de groep hun gevangenis uitbreekt volgt weliswaar een spectaculaire decorwisseling, maar vanaf dat moment lijkt Delpeut ineens haast te hebben en wordt er door de afwikkeling van het verhaal heen geraasd – vooral verwarring zaaiend over wat er nu precies gebeurt.

Stijn Devillé bewerkte het boek van José Saramago voor toneel. Hij focuste daarbij erg op de gewelddadige, gruwelijke kant waarin men zich ontpopt. Daarmee legt hij een nietsontziende ontwikkeling van moreel verval bloot, met nauwelijks ruimte voor nuance of tegenkleur. Pas in de laatste scène laat hij zien dat het wegvallen van het visuele ook iets moois heeft, als het een oude man en een jong meisje bij elkaar brengt – die elkaar anders nooit hadden gevonden. Dat het gebrek aan het eerste, visuele oordeel ook bijzondere vriendschappen op kan leveren, is een actuele kanttekening bij dit verhaal – en wordt op de valreep in een kleine, intieme scène mooi verbeeld.

Deze eerste productie van Theater Utrecht (voorheen: De Utrechtse Spelen) is al met al een wat slepende voorstelling geworden, die weinig inzoomt op de kleine emotie. Delpeut neemt grote theatrale risico’s die lang niet altijd goed uitpakken en soms onnodig afstand creëren.

Voor deze voorstelling werkte Delpeut nauw samen met het Media- & Performance Laboratory van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Videodesigner Arjen Klerkx ontwierp videosequenties – gebaseerd op de belevingswereld van een blind iemand die ooit heeft kunnen zien. Dit valt krachtig samen als de personages elkaar – in een spaarzaam moment van toenadering – vinden in herinneringen aan schilderijen. Fragmenten van verschillende werken komen voorbij: het grote geheel vervaagd, maar willekeurige details blijven op je netvlies gebrand.

Net zoals je soms hele gezichten niet meer voor de geest kan halen, maar nog wel iemands ogen. Zou dat de ervaring van blindheid zijn: een belevingswereld zonder het grote geheel, die uitsluitend bestaat uit details?

Foto: Roel van Berckelaer

2 Reacties

  1. marie roelofsen
    Geplaatst op 4 juli 2015 om 01:42 | Permalink

    ik had gelukkig het boek gelezen, daardoor snapte ik hier en daar nog wel waar het over ging. Zelden zie je zo’n slechte voorstelling. Ik verstond ongeveer geen woord van wat die arme acteurs aan het zeggen waren. Want er was continu ‘achtergrond’geluid en véél te hard en nergens voor nodig, voegt niets toe, verheldert niets, stoort alleen maar. Haal het weg en je krijgt de kans iets mee te maken. Al die spectaculaire decor-effecten: ook nergens voor nodig. Zó jaren 70, hou toch op zeg, ga toneelspelen, maak iets moois, er zit karakter in die personages, heb ik niets van gezien. Eigenlijk wil ik mijn geld terug. Marie

  2. Jos&Willem Kunst
    Geplaatst op 9 juli 2015 om 00:38 | Permalink

    Marie had dit toneelstuk niet beter kunnen beschrijven.. Het is onbegrijpelijk dat de spraakverstaanbaarheid zo onmogelijk wordt gemaakt door nodeloze, veel te harde (achtergrond)geluiden. Niet functionele lichteffecten maken het geheel nog onaangenamer. Wij zijn dan ook na 3/4 uur gedesillusioneerd opgestapt. Foei!
    P.S. Ik vraag mij af of de recensenten van onze “kwaliteits” kranten het toneelstuk echt hebben gezien(en verstaan).

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

NRC Handelsblad
★★★★☆
'Knap omzeilt hij daarbij de valkuil van boekbewerkingen op toneel. De acteurs in Stad der blinden wisselen virtuoos tussen speeltekst en literaire verteltekst, maar de nadruk, en hun kracht, ligt duidelijk bij de laatste. Delpeut lijkt niet al te veel aandacht te hebben besteed aan spelregie, en de kwaliteit van de cast wisselt sterk. Maar dat geeft niet, want het klopt bij Saramago’s humanistische onderzoek. In zijn boek gaat het niet om individuen; de personages zijn archetypes, ze vertegenwoordigen verschillende eigenschappen van de mens om inzicht te geven in existentiële levensvragen.' Herien Wensink
de Volkskrant
★★★☆☆
'De vorm is opvallend: geen regulier toneel, maar iets wat het midden houdt tussen video-installatie en muziektheater. Delpeut, vaak een sterk acteursregisseur, heeft gekozen voor de weergave van 'de beleving', niet voor de psychologische ontwikkeling van de personages, die, op één na, van bordkarton zijn. Wellicht een logisch gevolg van het concept, maar soms snak je naar een mooie of verstaanbare dialoog.' Vincent Kouters
Telegraaf
★★★★☆
'Van meeslepend spel of krachtige dialogen moet dit stuk het niet hebben. Het individu is hier ondergeschikt en Delpeut bekijkt het geheel haast vanuit vogelperspectief. Als beklemmende thriller die je de ogen opent voor het leed in de wereld dat alles behalve ver van ons bed is, is Stad der blinden meer dan geslaagd.' Esther Kleuver
Trouw
★★★★☆
'Misschien raast de voorstelling iets te snel over de complexe menselijke emoties heen die veroorzaakt worden door zo'n maatschappelijke onttakeling, waardoor de personages redelijk vlak blijven. Tegelijkertijd leggen de slim gekozen scènes wel de ethische dilemma's bloot die bij zo'n situatie komen kijken.' Robbert van Heuven

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , , , , , , , ,

  • Elders

    [cf "quote1_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote1_dequote"] [cf "quote1_auteur"]
    [cf "quote2_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote2_dequote"] [cf "quote2_auteur"]
    [cf "quote3_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote3_dequote"] [cf "quote3_auteur"]
    [cf "quote4_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote4_dequote"] [cf "quote4_auteur"]