Opera Zuid
A quiet place
Magnifieke Amerikaanse middenstandsopera
Max Arian
15 november 2018
Gezien op 13 november 2018, TR Schouwburg, Rotterdam

Componist en dirigent Leonard Bernstein wilde liefst niet herinnerd worden als alleen maar de schepper van de musical West Side Story. Hij moest en zou een echte Amerikaanse opera schrijven. Niet alleen Amerikaans omdat het moderne muziek zou moeten zijn, die het bestaan van jazz, musical en filmmuziek niet zou ontkennen. Maar ook door het onderwerp: geen verhaal over koningen en prinsessen, maar over een echte Amerikaanse middenstandsfamilie uit een echte Amerikaanse buitenwijk.

Dat werd A quiet place, een opera die met enorm veel moeilijkheden tot stand kwam, vele malen werd herschreven en met wisselend succes werd ontvangen. De definitieve versie ging in 1984 in première, nota bene in het hoofdkwartier van de traditionele Europese opera, het Scalatheater in Milaan. Deze door Bernstein geautoriseerde versie wordt nu door het Nederlandse gezelschap Opera Zuid gespeeld, als enige in de wereld, ter gelegenheid van het honderdste geboortejaar van de componist. En nu met groot succes.

In het programmaboekje bij de voorstelling schrijft de veel jongere librettist Stephen Wadsworth uitgebreid over de totstandkoming van de opera. Het was een lijdensweg, die componist en librettist toch in grote harmonie hebben afgelegd. Het libretto schreven ze samen, en er lijken veel thema’s uit Bernsteins eigen leven in te zijn verwerkt, inclusief een zeker schuldgevoel tegenover zijn pas kort daarvoor overleden vrouw, die hij af en toe behoorlijk had bedrogen.

De opera begint met een begrafenis. Dinah is overleden en wordt door allerlei familieleden betreurd. Maar haar man Sam staat er verlamd bij. De kinderen komen te laat, haar zoon Junior veroorzaakt een gênante scène door zijn broek uit te trekken, haar dochter Didi heeft haar kersverse echtgenoot François meegebracht, die niemand kent. Er zijn duidelijk problemen in het gezin van Dinah en Sam geweest.

Na de begrafenis leest Sam in de dagboeken van Dinah en roept haar daarmee op. Haar wensen waren blijkbaar heel bescheiden, een beetje contact en een tuin met een rustig plekje, ‘a quiet place’ zingt zij. Niet eens een ‘room of her own’, zoals Virginia Woolf wilde. Dinah is helemaal geen geëmancipeerde vrouw, zij is een huisvrouw in een buitenwijk in de jaren vijftig. Terwijl haar man de macho uithangt kan zij hoogstens naar een vrolijke film gaan, een film als Trouble in Tahiti, waar een eerdere opera van Bernstein over gaat, die gedeeltelijk in deze nieuwe opera is verwerkt. Trouble in Tahiti was vorig jaar, met deels dezelfde zangers, in het Opera Forward Festival in Amsterdam te zien.

Bij de oudere generatie is er veel te weinig contact en liefde, zoals we in flashbacks zien. De jongere generatie wordt heel anders afgeschilderd: daar is bijna te veel contact en zijn er te veel emoties, gedeeltelijk incestueus, biseksueel en tweetalig. Je zou het ook kunnen zien als een verschil tussen de bekrompen jaren vijftig en de misschien al te woeste jaren zestig en zeventig. Maar het zal ook Bernsteins eigen leven weerspiegelen, die naast keurig getrouwd ook biseksueel was en na de dood van zijn vrouw seksueel helemaal was losgeslagen.

De opera eindigt met een heel voorzichtige toenadering tussen de oude Sam en zijn kinderen, al is hij niet in staat zijn zoon te liefkozen, die misschien door een gebrek aan liefde heel labiel is geworden en die door zijn zusje Didi en haar man François wordt opgevangen. Misschien gaan ze met z’n allen de tuin van Dinah, die helemaal overwoekerd was, herstellen en alsnog dat rustige plekje creëren waar mensen wel de tijd hebben om naar elkaar te luisteren.

Van dit eenvoudige en ontroerende verhaal geeft Opera Zuid een magnifieke voorstelling. Goed, de opera duurt wat lang en is in het begin enigszins verwarrend, maar regisseur Orpha Phelan zorgt er voor dat we van alle personages enigszins gaan houden, zeker van de ingehouden wanhopige Dinah (mezzosopraan Turiya Haudenhuyse). Maar toch ook van haar echtgenoot Sam, die we in twee versies zien. Als jonge man is hij een enigszins potsierlijke maar daardoor ook aandoenlijke macho (Sebastià Peris i Marco). Als bejaarde weduwnaar is hij een gekwelde en een hulpeloze oude man (Huub Claessens).

Michael Wilmering is een sympathiek chaotische Junior, Lisa Mostin een lieve, eenvoudige Didi, Enrico Casari een aardige biseksuele François. Grappig is een ‘Jazz Trio’, drie zangers (Veerle Sanders, Jeroen de Vaal en Rick Zwart) die steeds opduiken en op een vrolijke manier het leven in een buitenwijk bezingen en parodiëren. De jonge Belgische dirigent Karel Desure leidt het geheel en met name het nieuw gevormde orkest Philharmonie zuidnederland met veel verv. Verder is er een behoorlijk groot koor dat voornamelijk achter de schermen zingt. En het zeer bruikbare en wendbare decor is van Madeleine Boyd.

De muziek klinkt prachtig, vrolijk, onderhoudend, jazzy en toch serieus. Tegenwoordig mag moderne muziek gewoon mooi zijn, dat is wel eens anders geweest, net toen Bernstein met deze opera worstelde. Ook van vermenging van verschillende genres zoals serieuze muziek, volksmuziek en populaire muziek, kijken we niet zo op. Daardoor kan A quiet place misschien eindelijk zijn verdiende plaats in het repertoire krijgen. Opera Zuid doet er in elk geval alles aan om deze zeer Amerikaanse opera alle kansen te geven.

Foto: Joost Milde

Elders

Trouw
★★★★☆

‘Hiermee belanden we bij de acteerprestaties, die gedurende de hele voorstelling een organisch geheel vormen. De een is exuberanter dan de ander, maar er is een geweldige balans, ook als het gaat om de stemmen. De frisse cast, met Huub Claessens, Michael Wilmering, Lisa Mostin en Sebastià Peris i Marco is op elkaar ingespeeld, en draagt het verhaal op zinnenprikkelende wijze.’ Frederike Berntsen

NRC Handelsblad
★★★★☆
'Bernstein componeerde een partituur met een bonte mengeling van stijlen, van een citaat uit Mendelssohns Vioolconcert tot grillige jazz-ritmes. Menig orkest struikelt daar over, dan slibben de noten dicht door de symfonische benadering. Dirigent Karel Deseure en Philharmonie Zuidnederland daarentegen wisselden moeiteloos van muzikale gedaante. En zo ontstond tussen orkest, zangers en regie een chemie die het innerlijke wezen van deze opera blootlegde: het gaat niet om horen maar om luisteren.' Joost Galema
de Volkskrant
★★★★☆
'De jonge, energieke Sam wordt gezongen door de Spaanse bas Sebastià Peris i Marco, de oude, in zichzelf gekeerde Sam door Huub Claessens, die dertig jaar terug zijn jonge alter ego zong. Ze vullen elkaar perfect aan. De partijen van moeder Dinah en dochter Dede (Lisa Mostin) bevatten de lieflijkste noten, met name het lied There Is a Garden, waarin Dinah zingt over haar tuin, een symbool van de idyllische vrede waarnaar iedereen in deze opera streeft - vergeefs, zoals wel blijkt uit het bouwvallige decor.' Frits van der Waa
Telegraaf
★★★☆☆
'De cast is veelzijdig, met ruimte voor jong talent, zoals bariton Michael Wilmering en sopraan Lisa Mostin. Bas-bariton Huub Claessens zet de verslagen vader Sam geloofwaardig neer. Sopraan Turiya Haudenhuyse als Dinah maakt vocaal de meeste indruk met de verstilde aria There is a garden. De intermezzo’s van een vrolijk zingend jazz trio zijn pijnlijk komisch en onderstrepen hoe het ideaalplaatje van het gelukkige gezin in stukken wordt gescheurd.' Louis Gauthier

2 Reacties op "A quiet place"

  1. Olivier Keegel schreef:

    “Het is fantastisch dat Opera Zuid van 9 november tot 9 december met deze Bernstein-opera, in zijn voltooide vorm met drie akten, gaat toeren. Het is een heerlijke opera, waarin alle denkbare aspecten van het menselijk tekort ruim en schrijnend aan bod komen. Ik heb één klein (echt heel klein) bezwaar tegen het werk: het duurt te lang. Als het vat van menselijke emoties tot op de bodem is leeg geschept, dan nog schraapt Bernstein met een vork over de bodem om de laatste kruimels los te wrikken. Kwartiertje eraf kan geen kwaad.”

    http://operagazet.be/recensies/recensies-2018-2019/nl/maastricht-a-quiet-place

  2. Basia Jaworski schreef:

    Peter Franken voor Basia con Fuoco (eerder verschenen bij Place de l’Opera):

    https://basiaconfuoco.com/2018/11/18/a-quiet-place-door-opera-zuid-productie-van-het-jaar/

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.