Recensie

Lessons in Love and Violence
De Nationale Opera
★★★☆☆ Opera
25 juni 2018 - Holland Festival, Nationale Opera & Ballet, Amsterdam - Speellijst
Duister middeleeuws zangspel
Door gepubliceerd 26 juni 2018

In het eerste bedrijf zwemmen tropische vissen kleurrijk in het aquarium; in het tweede staat het aquarium er nog, maar oogt het leeg en doods. Branden in het eerste bedrijf de designlampen; in het tweede rest er slechts schamel, kaal licht. Dit zijn enkele van de vele symbolische beelden die regisseur Katie Mitchell gebruikt van decorontwerper Vicki Mortimer in haar regie van Lessons in Love and Violence (2018) van de Britse componist George Benjamin.

Het Holland Festival wijdt speciale aandacht aan Benjamin en zijn vaste tekstschrijver Martin Crimp. Voor De Nationale Opera is dit een nieuwe productie, groots en monumentaal, uitermate artificieel. Crimp gaat met het libretto terug naar de laat-middeleeuwse Britse toneelschrijver Christopher Marlowe en zijn toneelstuk The Troublesome Reign and Lamentable Death of Edward the Second uit 1593.

De koning, de King, bezit de macht niet zomaar. Hij moet die voortdurend verdedigen en bevechten op zijn militair-adviseur Mortimer. Het kroonmotief zien we telkens terug in de uitvoering: op een rijdend karretje, verborgen onder een helverlichte glazen stolp begeleidt de kroon de handeling. Nu eens draagt de koning hem zelf, dan zijn rivaal en tot slot zijn zoon. Maar dan is de koning al dood.

De opera speelt zich af in een koninklijk slaapvertrek met een king size bed, dat eerder plek van delict is dan van liefde. De koning houdt van zijn vrouw Isabel, maar heeft tegelijk een innige relatie met zijn minnaar Gaveston, die een bloedig einde vindt. Vijand Mortimer noemt liefde ‘giftig’, en met deze veroordeling zet hij een gruwelijk spel in werking dat als in een Griekse tragedie eindigt met niets dan slachtoffers.

Het is lastig toegang te krijgen tot Lessons in Love and Violence, en dat ligt beslist niet aan de muziek. Benjamin dirigeert zelf het Radio Filharmonisch Orkest dat zijn compositie eerder elegisch dan hard en rauw speelt. Benjamins Lessons is geen Lulu. Met prachtig uitgesponnen, lange muzikale lijnen afgewisseld met explosieve passages draagt de muziek de handeling.

Barbara Hannigan (sopraan) is een schitterende, tragische koningin Isabel die het aanlegt met Mortimer (Peter Hoare, tenor) om de orde te handhaven, nadat de koning (Stéphane Degout, bariton) werd vermoord. Bij de rol van Hannigan denk je vooral aan Lady Macbeth en haar drang de kroon te verwerven en daardoor de macht te handhaven. De Gaveston van bariton Gyula Orendt bezit een prachtige lyriek.

Het probleem is veeleer het libretto van Crimp. Zijn personages zijn plechtstatig en hun teksten zijn zó poëtisch dat ze nergens werkelijk tot leven komen. De Lessons zijn een lang episch gedicht.

Een prachtscène is die waarin de koningin zich afvraagt wat zich achter het toneelgordijn afspeelt. Het is slechts een voorstelling, luidt het antwoord. De regie plaatst tientallen stoelen als in een schouwburgzaal op het podium. Toeschouwers kijken naar de bloedige vete en de fatale wraak waar het stuk over gaat. Wij, ook toeschouwers, kijken mee in dit spel van zien en gezien worden. Dat is mooi gevonden.

De allermooiste scène in muzikaal opzicht is die waarin Gaveston met behulp van handlezen de toekomst aan de Koning voorspelt. Benjamins orkestratie met harp, cimbalom en Afrikaanse trommel is werkelijk schitterend, ijl en ritmisch tegelijk. Er heerst eigenlijk een opvallend contrast tussen muziek en regie, alsof Benjamins muzikale, sonore kleur niet past bij de kille gewelddadigheid en duisterheid van het operaverhaal. Lang niet altijd zijn muziek en handeling met elkaar in harmonie, alsof je naar een andere voorstelling luistert dan kijkt.

Hoewel Crimp verwijst naar Marlowe en ook Shakespeare – eerder Macbeth of King Lear dan Hamlet – ontbeert zijn tekst het aardse en het levendige van hun personages. Crimp benoemt te veel, hij heeft het over ‘decadentie en terreur’ maar het blijven grote woorden. Benjamin zou in Crimp zijn ideale librettist gevonden hebben, zoals hij benadrukt in interviews. Qua dichterlijkheid kan dat zeker waar zijn, maar qua geloofwaardigheid van de personages is dat minder het geval.

Ook een nadeel van de regie is dat de focus op handelende personages ontbreekt. De solisten zijn al te vaak opgenomen in het grotere geheel van figuranten, waardoor hun aanwezigheid vertroebelt. Lessons in Love and Violence is ook daardoor eerder een muzikaal zangspel dan een echte opera.

Foto: Stephen Cummiskey

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

Het Parool
'De cast is ronduit geweldig, met indrukwekkende rollen van Stéphane Degout als de koning, Gyula Orendt als Gaveston, Peter Hoare als Mortimer en Barbara Hannigan als de opportunistische koningin Isabel, die allen melodieën krijgen te zingen die volledig op hun stemmen zijn toegesneden.' Erik Voermans
NRC Handelsblad
★★★★☆
'Lessons in Love and Violence, vorige maand in Londen te zien en nu hernomen bij de coproducerende Nationale Opera, is zonder meer een zeer geslaagd werk. (...) Zelden zie je in een nieuwe opera zoveel direct iconische scènes.' Mischa Spel
de Volkskrant
★★★★☆
'Geleid door de componist zelf laat het Radio Filharmonisch Orkest de tonen kolken en koken, gloeien en branden. (...) Benjamin is een meester in het uitrollen en vervlechten van soepele vocale lijnen en in het verdichten en uitrekken van de muzikale tijd. De luisteraar komt niets te kort.' Frits van der Waa
Trouw
★★★★☆
'Katie Mitchell regisseert met lugubere precisie en de akelige vormgeving van Vicki Mortimer is benauwend. De zangers kregen maatwerk van Benjamin; hij schreef de muziek met hun stemmen in gedachten. Stéphane Degout (koning), Barbara Hannigan (Isabel), Gyula Orendt (Gaveston) en Peter Hoare (Mortimer) doen die muziek geweldig eer aan. Maar het zijn de kinderen, van getuigen uitgroeiend tot daders, die pas echt onder je huid kruipen. Brrr!' Peter van der Lint

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , , , ,

  • Elders

    [cf "quote1_krant"]
    [cf "quote1_dequote"] [cf "quote1_auteur"]
    [cf "quote2_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote2_dequote"] [cf "quote2_auteur"]
    [cf "quote3_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote3_dequote"] [cf "quote3_auteur"]
    [cf "quote4_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote4_dequote"] [cf "quote4_auteur"]