Recensie

La Clemenza di Tito
De Nationale Opera
★★★★★ Opera
7 mei 2018 - Nationale Opera & Ballet - Speellijst
Sellars' Mozart: gestoord en geniaal
Door gepubliceerd 8 mei 2018

In Mozartstad Salzburg reageerde het publiek met een dodelijke stilte. In Amsterdam, waar men minder conservatief is ingesteld, klonk minuten minutenlang gejuich voor regisseur Peter Sellars en dirigent Teodor Currentzis na afloop van de première van Mozarts opera La Clemenza di Tito. Hoe zou je deze productie moeten karakteriseren: compleet gestoord of geniaal? Een beetje van beide: geniaal gestoord en gestoord geniaal.

Het is in elk geval een Mozart zoals je hem nog nooit hebt gezien en gehoord. Uniek in zijn soort, maar dat kan ook eigenlijk niet anders als een regisseur als Peter Sellars ermee aan de haal gaat. Sellars is de man die in de jaren tachtig de operawereld op zijn grondvesten deed schudden met zijn Figaro in de Trump Tower en Don Giovanni in Spanish Harlem. Sindsdien is hij, op uitnodiging van Pierre Audi, met zekere regelmatig te gast in Amsterdam. Hij regisseerde hier spraakmakende producties als Nixon in China, La Dance Macabre, Dr Atomic en Only the Sound Remains.

Een Mozart-opera van Sellars moest er nog van komen in de periode Audi. De intendant die na dertig jaar vertrekt bij De Nationale Opera legde immers de basis voor dit soort vernieuwende ensceneringen van klassieke werken in Amsterdam. Het werd internationaal het handelsmerk van De Nationale Opera en het publiek is met die ontwikkeling meegegroeid. Zo bezien is deze uiterst controversiële Mozart ook een bekroning op het werk van Audi.

Sellars verplaatste het verhaal van de Romeinse keizer Tito  – ooit geschreven voor de kroning van keizer Leopold de Tweede van Bohemen in 1791 – naar deze tijd. Het podium wordt bevolkt door vluchtelingen, militairen en een volk dat rouwt om de slachtoffers van terroristische aanslagen. Kortom: Mozart à la Bataclan of Charlie Hebdo. Maar daar blijft het niet bij. Sellars diepere lagen gaan over macht, onderdrukking en vooral vergeving. In zijn eigen woorden: ‘De echte strijd, is de strijd om vergeving.’ Zijn we als samenleving in staat de zelfmoordterrorist te begrijpen. Misschien zelfs te vergeven? Dat soort vragen staan in deze productie centraal.

De enscenering speelt zich af in een kaal, leeg decor. De ultieme metafoor voor de open publieke ruimte waarin mensen van allerlei pluimage bestaansrecht hebben. Maar Tito à la Mandela en Sesto met een bomgordel, is dat niet al te plat of goedkoop? Bij Sellars niet, omdat zijn regieconcept niet blijft steken bij de vorm. Het gaat om de onmacht van het individu, maar ook om de onmacht van het volk. Het gaat om de hoop op maatschappelijke verandering, het visioen van een betere wereld. Het gaat over de roep om een nieuwe moreel reveil. Thema’s die even actueel als tijdloos zijn.

De vraag is wel of het doel alle middelen heiligt? Sellars en Currenzis sloopten de (vaak wat saaie) recitatieven uit de partituren en plaatsten er andere werken van Mozart voor terug. Zo krijgen delen uit de ‘Maurerische Trauermusik’ en Mozarts ‘Mis in C’ plotseling een prominente plek. Als Sesto zijn bomgordel om doet klinkt een orkestversie van het ‘Adagio en Fuga in C, K. 546’. De puristen zullen het wel heiligschennis vinden, maar het werkt: zowel muzikaal als theatraal. De toegevoegde muziek, zoals het prachtig gezongen ‘Kyrië’, krijgt binnen het geheel een eigen contemplatieve waarde. Sellars weet in deze enscenering keer op keer te verrassen met even directe als fijnzinnige muzikale en theatrale hoogtepunten, zoals het intieme duet op het podium van een basklarinettist met mezzosopraan Paula Murrihy tijdens de aria ‘Parto, parto ma tu ben mio’. Het is allemaal volkomen gestoord, maar geniaal!

Net zo’s dwarskop als Sellars is dirigent Teodor Currentzis, wat dat betreft vormen ze een gouden koppel. Currentzis keert de partituur binnenstebuiten, trekt en duwt aan elke noot, aan elke maat en houdt er onorthodoxe tempiwisselingen op na. Het resultaat is wel dat zijn Mozart springlevend klinkt en op sommige momenten zelfs bijna swingt. De dissonanten knallen de orkestbak uit. Het is soms een grote bonte kermis, zoals in de ouverture, maar het klinkend resultaat is van een ongekende rijkdom aan detail en contrast. Zo levendig, fris en spannend hoor je Mozarts muziek zelden.

Wie Currentzis hoort dirigeren, ziet Mozart componeren: een groter compliment kun je een dirigent niet maken. Voeg daarbij een perfecte solistencast (met maar liefst vier zwarte zangers als politiek statement) met Russel Thomas als Tito en Paula Murrihy als indrukwekkende Sesto. Tel daar de overweldigende zangers en instrumentalisten van MusicaAeterna bij op en je hebt een voorstelling om nooit meer te vergeten.

Foto: Ruth Walz

4 Reacties

  1. Geplaatst op 9 mei 2018 om 13:06 | Permalink
  2. Freek
    Geplaatst op 11 mei 2018 om 19:26 | Permalink

    Ik wil best geloven dat dit een geniale productie is (alhoewel het mijn kop thee niet zal zijn, denk ik) en dat dat veel aandacht krijgt, is ook prima, maar deze recensie laat ook wel zien hoe ‘regiecentrisch’ het huidige operabedrijf is. Over de solisten in de laatste alinea melden dat ze allemaal perfect zijn en er verder nauwelijks woorden aan ‘vuil’ maken, is toch wel erg povertjes. Nee, vroeger, in de ‘zangerscentrische tijd’ was niet alles beter hoor. Maar jammer voor een stemmenliefhebber is het wel.

  3. Robert Luitwieler
    Geplaatst op 12 mei 2018 om 12:36 | Permalink

    Ik was toevallig even in A’dam maar woon sinds 2000 in Zuid-Frankrijk en ga regelmatig naar de opera in Monaco,Nice en Marseille. Ik heb deze Clemenza vroeger gezien met de franse tenor Prégardien en Susan Graham als Sesto en was erg onder de indruk.
    Maar deze productie heeft mijn hart gestolen, bravo voor de gedurfde regie en aangrijpende Mozartvertolking van deze cast met een dirigent die mij tot tranen toe heeft laten genieten.

  4. Geplaatst op 21 mei 2018 om 07:11 | Permalink

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

Het Parool
'Heel erg goed is de manier waarop de prachtige solo's voor bassetklarinet en bassethoorn theatraal gestalte krijgen, namelijk met de musicus op het toneel. Wonderschoon. Ook de zangers zijn stuk voor stuk uitstekend. Regisseur Sellars plaatst de handeling in het hier en nu. Sesto is een terrorist, compleet met bomgordel om en het koor brandt waxinelichtjes als bekend wordt dat er een aanslag op Tito is geweest. Decorman George Tsypin zet Rome op een schitterend gestileerde manier in brand en wat Currentzis met zijn orkest musicAeterna in de bak en zijn koor op de bühne laat horen, tart elke beschrijving. Zijn dynamische opvattingen en tempokeuzes zijn geen voer voor puristen, maar hij brengt er een zeldzame massahypnose mee tot stand. Gaat dat horen.' Erik Voermans
de Volkskrant
★★★★☆
'Het decor van George Tsypin is minimalistisch, met verlichte vitrines die alle kleuren van de regenboog aannemen. De personenregie is zeer verzorgd en mondt aan het einde van beide aktes uit in prachtige tableaux vivants. Uiteindelijk is deze Clemenza een groot moment van bezinning. Natuurlijk strooit Sellars met verwijzingen naar de actualiteit en ligt zijn boodschap van verbroedering er dik bovenop, maar hij is daarin ook niet belerend. Dit is diepmenselijk muziektheater, dat zelfs degenen die bij voorbaat niets moeten hebben van politieke correctheid niet koud kan laten. En dat is toch wel het knapste.' Merlijn Kerkhof
NRC Handelsblad
★★★★☆
'Illustratief zijn de aria’s van Vitellia (romige Ekaterina Scherbachenko) en Sesto’s Parto, parto (een ideale Paula Murrihy, afgelopen najaar ook dé ontdekking in de uitvoeringen van La clemenza door het Orkest van de 18de Eeuw). Met bassethoornist Florian Schuele gaan ze op het podium elk een bedwelmend duet aan; zo synergetisch kunnen stem en instrument vervloeien, hier in het klein, maar in de wisselwerking tussen orkest en bühne gedurende de hele voorstelling in het groot.' Mischa Spel
Trouw
★★★★★
'Waar Sellars de humanistische clementie op de bühne celebreert, celebreert Currentzis Mozarts humanistische muziek in de bak. De ontreddering van Vitellia (de prachtig zingende Ekaterina Scherbachenko) wordt door de dirigent met meesterhand als het ware weggemasseerd. Currentzis en zijn musici brengen naar hartelust versieringen, stiltes en versnellingen aan en zijn uiteindellijk de dragers van dit meesterwerk. Mozart zoals je nog nooit meegemaakt hebt, een Mozart voor onze tijd.' Peter van der Lint

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , ,

  • Elders

    [cf "quote1_krant"]
    [cf "quote1_dequote"] [cf "quote1_auteur"]
    [cf "quote2_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote2_dequote"] [cf "quote2_auteur"]
    [cf "quote3_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote3_dequote"] [cf "quote3_auteur"]
    [cf "quote4_krant"]
    ★★★★★
    [cf "quote4_dequote"] [cf "quote4_auteur"]