Ulrike Quade Company
De wand
★★★★☆
Apocalyptische visioenen achter glazen wand
Kester Freriks
8 februari 2016
Gezien op 7 februari 2016, Theater Bellevue, Amsterdam

In het beeldende voorwerpen- en poppentheater van Ulrike Quade Company is taal niet altijd het belangrijkste, ditmaal wel. De voorstelling De wand, geïnspireerd door de roman Die Wand (1963) van de Oostenrijkse schrijfster Marlen Haushofer, speelt taal een beslissende rol. Een vrouw is in het ongenaakbare Alpenlandschap teruggeworpen op zichzelf. Terwijl ze achteloos een ochtendwandeling maakt, waarschuwt haar hond Luchs haar voor iets onbenoembaars: het dier jank, blaft, vraag aandacht. De vrouw praat op de hond in, dat er niets ernstigs aan de hand is. Dan voltrekt zich ook voor haar het onvermijdelijke: tussen haar en de wereld bevindt zich plots een muur van glas. Alles daarachter is als bevroren.

Het gegeven is adembenemend spannend. Schrijfster Haushofer (1920-1970) schept een apocalyptische wereld waarin een vrouw, door die glazen wand radicaal afgesneden van alle beschaving, moet overleven. De voorstelling opent met een prachtig beeld van rook die als een witte vlam neerdaalt. Geleidelijk ontwaren we in de sterk verduisterde theaterzaal een ovalen hoepel, waarbinnen de vrouw lijkt gevangen. Actrice Harriet Stroet is omringd door een golvend zeildoek, als beeld van puinbrokken waartussen ze zich bevindt. Haar vertrouwde hond ligt aan haar voeten en met een enkele beweging van haar hand in het lichaam weet ze het dier tot leven te wekken. Ongelooflijk hoe bezield de hond opeens is door beweging, nagebootst geluid, aanhankelijk aankijken. Daarna voegt de vrouw nog een koe en een kat aan haar menagerie toe. Liefkozend noemt ze de dieren ‘haar gezin’. En met dat gezin moet ze overleven, tot een nieuwe ramp zich aandient.

De toneelbewerking is gemaakt door Hannah van Wieringen, die elk realisme van het verhaal heeft omgesmeed tot poëzie. Concrete verwijzingen naar het verleden van de vrouw zijn weggelaten; ze bevindt zich van meet af aan in een vacuüm, in een staat van volkomen gevangenschap. Dat levert zinnen op als deze: ‘langzaam/ gedachten komen terug/ kernramp wereldoorlog natuurramp/ natuurramp?’ Het idee tot de toneelversie van De wand is afkomstig van  Stroet zelf. In de regie van Ulrike Quade versmelten poëzie en beeld tot een ingetogen, abstract en fragiel geheel. Steeds beklemmender wordt de wereld waarin de vrouw zich bevindt: afgesneden, vereenzaamd, gevangen in dat ruige berglandschap.

Het is spannend dat Quade geleidelijke overgangen creëert. Aanvankelijk lijkt de oorzaak van die glazen wand inderdaad te schuilen in een mysterieuze ramp, dus van buitenaf. Maar de toeschouwer gaat zich vragen stellen: lijdt de vrouw aan waanbeelden? Is die wand waartegen ze opbotst wel een bestaande wand of beeldt ze het zich in? Ook Stroet houdt die grens tussen waan en werkelijkheid op fraaie, zuivere manier open. De grote kracht van De wand schuilt in de metaforische betekenis van het gegeven. De wand dwingt de vrouw tot de weg naar haar innerlijk. Ze moet proberen te overleven in een nieuwe orde. In 2012 verfilmde regisseur Julian Roman Pölsler het boek met Martina Gedeck in de hoofdrol. Dat was een geweldige belevenis, die film, met sinistere ondertonen, eerder creepy dan psychologisch.

In handen van Ulrike Quade wint De wand aan symboliek. Het slot komt als een schok, maar de toeschouwer heeft eigenlijk al zoveel aanwijzingen gekregen dat alles voorspeld lijkt. En toch weet Harriet Stroet de spanning schitterend vol te houden – met haar komen we in een heel enge wereld terecht. De symboliek van het poppenspel met vooral de hond werkt goed: het levenloze wordt levend en weer levenloos. De grenzen van de realiteit worden voortdurend overschreden. Prachtig, met aldoor dreigende muziek door Strijbos & Van Rijswijk. Dit is een voorstelling die je meeneemt in een bijzondere wereld.

Foto: Sanne Peper

Elders

NRC Handelsblad
★★★☆☆

'De dieren die haar omringen zijn kunstpoppen. Met verbluffende behendigheid maakt Stroet hen tot levendige tegenspelers, soms meerdere tegelijkertijd. De hond snuffelt, huilt en likt. De kat slurpt melk en de koe werpt een kalf. Bewonderende oh’s en ah’s zinderen door de zaal, mede door de vertederende glanzende oogjes die poppenbouwer Matt Jackson de beestjes gaf. Een schizofrene exercitie moet het voor Stroet zijn. In haar eentje heeft ze letterlijk alle touwtjes in handen. Maar deze vorm is een vondst bij het thema eenzaamheid.' Joke Beeckmans

de Volkskrant
★★★★☆
'In het beklemmende De wand (regie: Ulrike Quade) geeft actrice Harriet Stroet knap gestalte aan een vrouw die plots wordt geconfronteerd met een wand tussen haar en een vernietigde wereld. Die afscheiding wordt met naaldbomen gesuggereerd en versterkt door een soundtrack van Strijbos & Van Rijswijk. Halfdode dieren duiken op als poppencreaties met surrealistische trekken. Een macaber visioen, magisch gespeeld op de grens van leven en dood.' Annette Embrechts

3 Reacties op "De wand"

  1. Onze recensie van ‘De Wand’ in de Volkskrant was een gecombineerde recensie met nog een andere voorstelling die op Oerol te zien was. De voorstellingen hebben afzonderlijk sterren gekregen en De Wand heeft daarbij vier sterren gekregen i.p.v. drie.

  2. Sander Janssens Sander Janssens schreef:

    Klopt helemaal! Bedankt voor het doorgeven; het is inmiddels aangepast.

  3. ivan valcke schreef:

    Deze week zag ik de film”Die Wand” met in de hoofdrol Martina Gedeck,
    de hond Luchs speelde ook mee, maar welk hondenras is dit? Deze film werd uitgezonden op Canvas en die had ik opgenomen. Heel aparte, maar goeie film.

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.