Amsterdamse Bostheater i.s.m. Noord Nederlands Toneel
De meeuw
★★★★☆
Drama en humor in het Amsterdamse Bos
Patrick van den Hanenberg
3 augustus 2018
Gezien op 2 augustus 2018, Amsterdamse Bostheater

Verveling, ambities die niet serieus worden genomen, ouderdomsangst en veel liefdesverdriet. Dat zijn de menselijke ongemakken, de pijnen van de geest waar Tsjechov zijn personages in zijn klassieker De meeuw mee heeft opgezadeld. Universele pijn dus. Daarom leent dit stuk over de bovenklasse van de Russische samenleving aan het eind van de negentiende eeuw zich zo mooi voor een hedendaagse bewerking.

En dan is het helemaal een cadeautje dat het oorspronkelijke decor, het landgoed van de oude staatsman Sorin, zo idyllisch verplaatst kon worden naar een overgecultiveerde tuin in het Amsterdamse Bos, waar de muggen en het vliegtuiglawaai (Schiphol is de hoofdsponsor van het Bostheater) niet weg te denken zijn. Een decor dat uiteindelijk symbool staat voor de natuur die zich niet laat temmen.

In De meeuw treffen we vooral botsende karakters: de vastgeroeste, behoorlijk arrogante actrice Arkadina botst met haar zoon Kostja (een mooi verontwaardigde Jesse Mensah), die zich als een Actie Tomaat-achtige toneelschrijver opstelt. De springerige Nina ligt overhoop met haar oerconservatieve vader die niets wil weten van de actrice-aspiraties van zijn dochter. De oude Sorin (geestig-dramatisch gespeeld door Peter van Heeringen) die ontevreden op zijn leven terugkijkt en de dood voelt naderen botst met zichzelf en iedereen die in zijn buurt komt. En dan hebben we nog de chagrijnige rentmeester – een botte boer uit de Achterhoek op zijn four wheel drive quad – die vooral zijn eigen weg gaat en een enorme minachting toont voor dat elitaire stadse volk. Alleen de dokter Dorn, heel ontspannen en droogkomisch gespeeld door André Dongelmans, lijkt zichzelf volkomen onder controle te hebben.

Tsjechov heeft De meeuw als komedie geschreven, ook al staan de meeste uitvoeringen bol van de ernst. Bewerker en regisseur Ingejan Ligthart Schenk heeft in zijn tekst en spelopvatting het komedie-karakter van De meeuw intakt gelaten. Zo is Arkadina (Esther Scheldwacht) vooral met zichzelf en haar telefoon bezig als haar zoon zijn experimentele toneelstuk opvoert, worden we getrakteerd op een grappige karaoke-scène, en blijkt zelfs de oude Sorin tot een hip dansje in staat.

Maar Ligthart Schenk bagatelliseert het menselijk leed allerminst. De liefdesperikelen – die kunnen worden samengevat in een couplet van Ramses Shaffy: ‘De ene wil een ander, maar die ander wil die ene niet. De ander wil een ander, maar die ene heeft verdriet.’ – krijgen alle ruimte, maar overwoekeren de andere belangrijke vragen niet. En die gaan over wat je voor een ander over hebt die jouw hulp goed kan gebruiken, hoe ver moet je gaan om je ambities te verwezenlijken, kunnen commercie en kwaliteit wel samengaan.

Wat dat laatste betreft maakt Ligthart Schenk wel een aardig statement door de succesvolle schrijver Boris Aleksejevitsj Trigorin (‘de beste beffer van het Westelijk halfrond’), die de prille Nina graag even verruilt voor zijn maîtresse Arkadina, te veranderen in Boris Brusselmans Trigorin.

Ook al ligt de dood in De meeuw constant op de loer, deze zeer aantrekkelijke zomerse uitvoering is springlevend.

Foto: Lex Vesseur en Jelmer Buitenga

Elders

de Volkskrant
★★☆☆☆

'Het is het bekende ritueel als een klassiek stuk naar deze tijd wordt gehaald, denk ook aan Hamlet op gympies. Het kan een geheel nieuwe visie op zo'n overbekend icoon opleveren, maar in dit geval is het resultaat nogal wankelmoedig. Aan de ene kant dus die bewerking en vooral het inkorten van de originele tekst, aan de andere kant toch ook de behoefte om met deze voorstelling iets diepers, iets wezenlijks te beweren. Namelijk dat de oude generatie te veel is blijven hangen in nostalgie en zelfverheerlijking, en de nieuwete snel vooruit wil en struikelt. De Meeuw werd door Tsjechov weliswaar zelf een komedie genoemd, maar dan wel eentje met een bitter randje.' Hein Janssen

NRC Handelsblad
★★★★☆
'Regisseur Ingejan Ligthart Schenk en bewerker Erik Bindervoet van het Amsterdamse Bostheater maken van Tsjechovs meesterwerk uit 1896 een opvallend lichtvoetige, snelle bewerking. Schrijver Trigorin heet Boris Brusselmans, de beroemde actrice Arkadina heet Dina. Het stuk speelt zich niet af op een verlaten Russisch landgoed maar op een eiland. Het decor stelt een kunstzinnig geknipte siertuin voor, met heesters in de vorm van een dolfijn.' Kester Freriks
Trouw
★★★☆☆
'De Meeuw blijft vooral een vrolijk spektakel, herkenbaar mede door verwijzingen naar schrijversroem als die van Herman Brusselmans of naar smartphoneverslaving. Schwung krijgt de voorstelling door een tintelend acterende Scheldwacht. Ze mag de tand des tijds soms voelen, maar haar Arkadina is nog lang niet uitgespeeld. Gelukkig.' Hanny Alkema
Parool
'Eigentijds en vooral snel en flitsend is deze Meeuw geworden. Niks mis mee, maar Tsjechov komt er een beetje gemangeld uit tevoorschijn. Zijn vier bedrijven schieten in erg hoog tempo voorbij. Vooral de bijrollen hebben daarbij veel moeten inleveren. De ongelukkige Masha (Julia Diepstraten), de onderwijzer Semjon (Denzel Goudmijn) en dokter Dorm (André Dongelmans) krijgen te weinig ruimte om indruk te maken en worden fletse randfiguren. Jammer wel, maar we krijgen er een multimediaspektakel met selfies, een geestige karaokescène, strakke beats en een rentmeester die rondrijdt op een four-wheel drive quad voor terug. Onderhoudend, maar wat oppervlakkig.' Hans Smit
Telegraaf
★★★☆☆
'Regisseur Ingejan Ligthart Schenk en bewerker Erik Bindervoet zijn in het openluchttheater in het Amsterdamse Bos met hun eigen interpretatie van Anton Tsjechovs toneelklassieker De meeuw (1896) eigenlijk precies ergens tussen die twee uiteenlopende opvattingen in gaan zitten. Zij keren weliswaar terug naar de oorspronkelijke bedoeling van de Russische auteur om dit stuk als een komedie te spelen, maar ze geven er tegelijkertijd ook een geheel eigen, moderne draai aan.' Esther Kleuver

3 Reacties op "De meeuw"

  1. Tjeerd Posthuma schreef:

    Op internet en in andere recensies staat Erik Bindervoet (ook) als bewerker/schrijver. Ik lees zijn naam hier helemaal niet terug, terwijl de tekst wel wordt besproken. Lighthart-Schenk is natuurlijk een topper en verdient alle eer en lof die hem toekomt, maar minstens één terzijde voor een schrijver met zo’n duidelijke signatuur en staat van dienst (ook bij het Bostheater) zou wel op zijn plaats zijn.

  2. Marc Veerkamp schreef:

    Even aanhakend bij het punt van Tjeerd: ik was er gisteren en merkte dat er eigenlijk veel meer aandacht was voor picknickmanden, bietenburgers en bakjes nacho’s voor acht euro per stuk, dan voor de pure theatrale belevenis en de makers. Er hingen bijvoorbeeld wel een paar posters, maar niet met de cruciale credits erop. Natuurlijk kun je alles zelf opzoeken, en je kunt genieten van het schitterende decor, maar het theateraspect mag wel een beetje meer uitgedragen worden. Een meer inhoudelijke aanpak, bijvoorbeeld met een kleine inleiidng terwijl de zon zakt, kan misschien nog wat tegenwicht geven aan de oprukkende quasi hipster-commercie.

  3. Trudy Frauenfelder schreef:

    Gisteravond genoten van De Meeuw in het Bostheater, prachtig.
    Harde wind, fikse buien en laag overvliegend geweld van sponsor Schiphol. De acteurs, zo geweldig, deden of het erbij hoorde.
    Ze speelden de sterren van de zwaar bewolkte hemel. Alle eer voor de opvoerenden. Wat een prachtige vertolking van De Meeuw tussen, achter
    en bovenop het fantasierijke en aansprekende verplaatsbare decor.
    Een heerlijke avond op een mooie plek tussen de bomen. Dank.

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.