Recensie

Na de zondeval
Toneelgroep Amsterdam
★★★★☆ Toneel
4 maart 2012 - Stadsschouwburg Amsterdam - Speellijst
Fraaie voorstelling over grote idealen en verzengende liefde
Door gepubliceerd 5 maart 2012

Wat opvalt tijdens de eerste helft van Arthur Millers Na de zondeval (1964): de blauwe plekken op de blote benen van Karina Smulders, de pruiken van de overige actrices, de stijlvolle gleufhoedjes en jurken, de klinische, claustrofobische witte doos die als decor fungeert. Smulders’ blauwe plekken zijn het resultaat van ruw fysiek spel in de tweede helft van de voorstelling, zal later blijken. Het overige typeert de vormgeving van het grote zaaldebuut van regisseur Eric de Vroedt (van de geëngageerde theaterreeks Mightysociety) bij Toneelgroep Amsterdam: een fifties look in een gestileerd decor, waarin de demonen van Millers alter ego Quentin (Fedja van Huȇt) existeren.

Na de zondeval geldt als Millers meest autobiografische toneelstuk, dat hij schreef na de dood van Marilyn Monroe met wie hij vijf jaar getrouwd was geweest. Het stuk is de verbeelding van Quentins herinneringen, een aaneenschakeling van momenten van ontreddering en radeloosheid, die zich hapsnap en zonder chronologie aan hem opdringen. Zuiverheid, dat woord borrelt steeds in hem op, maar hoe kan een mens ooit zeker zijn van de zuiverheid van zijn eigen motieven?

In wat zich aandient als een groepstherapiesessie vertolken Quentins medepatiënten zijn verwanten en dierbaren: de drie vrouwen die hij huwde, zijn ouders, vrienden en collega’s. Van tijd tot tijd sommeert Marwan Chico Kenzari in een nagenoeg zwijgende rol als ‘luisteraar’ een acteur op te staan en zijn plaats in te nemen. Af en toe protesteert er iemand met een miniem gebaar – spel binnen spel is het, met fijne een-tweetjes tussen Kitty Courbois en Fred Goessens en Leon Voorberg en Fedja van Huȇt, en een uitbundig-onhandig, giechelig-lief balletduet tussen Van Huȇt en Tamar van den Dop. Gaandeweg de voorstelling vloeit deze fictieve toneelwerkelijkheid over in vervoerende mise-en-scènes, waarin de personages niet langer doen alsof maar zíjn.

Wat zich ontvouwt is het fragmentarische verhaal van een man die zijn ouders ten onder heeft zien gaan aan de beurskrach van 1929, de geschiedenis van een advocaat op drift ten tijde van McCarthy’s heksenjacht op communisten, die op het punt staat zich voor de derde keer aan een vrouw te binden en in het reine probeert te komen met zijn verleden maar geblokkeerd wordt door zijn angsten.

Na de pauze wordt de focus definitief verlegd naar Quentins tweede huwelijk met de destructieve, zichzelf met drank en barbituraten vol stortende Maggie: Karina Smulders met witte krullenbos als lookalike van Marilyn Monroe, die zichzelf met een verbluffende lenigheid over het toneel smijt. Onder het helle licht van een operatietafellamp wordt hun liefde gefileerd, een uur lang toneelspel op hoog niveau. Quentin valt als een blok voor Maggie en niet alleen vanwege haar schoonheid. In zijn ogen is ze een moreel meisje dat de waarheid kent waarnaar hij zijn levenlang zo vruchteloos op zoek is. Maggie leeft in het nu terwijl hij zijn toekomst voor zich uitdraagt als een vaas en geen handen overhoudt om werkelijk contact te maken. Van Huȇt speelt zijn fascinatie voor de wereldberoemde superster die Maggie op dat moment is geworden virtuoos en bij vlagen aandoenlijk – je voelt zijn verwarring over de immense verliefdheid die hem in haar greep heeft.

Uitgedost in steeds andere glamourjurkjes flirt Smulders als de mooie Maggie met de smoorverliefde Quentin. Haar waterval van woorden en geestigheden overstelpt hem, vervoert hem, maar verstikt hem ook. En naarmate haar koketterie onder invloed van drank en pillen omslaat in wanhoop en hysterie, wordt hun strijd verbetener en keert hij zich steeds verder van haar af, om haar ten slotte achter te laten – een hulpeloos wrak.

In De Vroedts regie legt Quentins zuiverheid het af tegen zijn vrees. Zijn vraag of het mogelijk is niet bang te zijn, is in wezen een retorische. Zo eindigt deze fraaie voorstelling over grote idealen en verzengende liefde met de ontreddering waarmee zij begon.

 

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

Volkskrant
★★★☆☆
'Is het mogelijk van een slecht toneelstuk een goede theatervoorstelling te maken? Na het zien van de voorstelling die Eric de Vroedt bij Toneelgroep Amsterdam heeft gemaakt, kan worden geconcludeerd dat hij een eind is gekomen.' Hein Janssen
Het Parool
★★★★☆
'Van Huet is prachtig als man die steeds op de rand van razernij staat, tot hij eroverheen valt. Smulders lijkt eerst makkelijk op verleiding en koketterie te spelen, maar als het huwelijk mislukt schakelt ze zo snel tussen flemende divan en om aandacht smekend wrak dat je eigenlijk geen tijd hebt om hette bewonderen.' Simon van den Berg
NRC Handelsblad
★★★★☆
'Zoals past bij een moraliteit, laat Na de zondeval de toeschouwer met ongemakkelijke vragen achter. Dat zijn ook de vragen die het leven van Monroe en haar zelfmoord in 1962 oproepen: in hoeverre bijvoorbeeld zijn wij, eerzame burgers die seks een plaatsje geven in ons maatschappelijk bestaan, schuldig aan de ondergang van dee onstuimige vrouw?' Raymond van den Boogaard
Trouw
'Fenomenaal hoe Karina Smulders het onberekenbare, wispelturige van een inmiddels befaamde star vormgeeft, wankelend tussen diepe onzekerheid en verslaving aan roem. Zij maakt de rol en het fatale effect op de echtelijke band sterker dan Miller hem heeft geschreven.' Hanny Alkema

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , ,

  • Elders

    Volkskrant
    ★★★☆☆
    'Is het mogelijk van een slecht toneelstuk een goede theatervoorstelling te maken? Na het zien van de voorstelling die Eric de Vroedt bij Toneelgroep Amsterdam heeft gemaakt, kan worden geconcludeerd dat hij een eind is gekomen.' Hein Janssen
    Het Parool
    ★★★★☆
    'Van Huet is prachtig als man die steeds op de rand van razernij staat, tot hij eroverheen valt. Smulders lijkt eerst makkelijk op verleiding en koketterie te spelen, maar als het huwelijk mislukt schakelt ze zo snel tussen flemende divan en om aandacht smekend wrak dat je eigenlijk geen tijd hebt om hette bewonderen.' Simon van den Berg
    NRC Handelsblad
    ★★★★☆
    'Zoals past bij een moraliteit, laat Na de zondeval de toeschouwer met ongemakkelijke vragen achter. Dat zijn ook de vragen die het leven van Monroe en haar zelfmoord in 1962 oproepen: in hoeverre bijvoorbeeld zijn wij, eerzame burgers die seks een plaatsje geven in ons maatschappelijk bestaan, schuldig aan de ondergang van dee onstuimige vrouw?' Raymond van den Boogaard
    Trouw
    'Fenomenaal hoe Karina Smulders het onberekenbare, wispelturige van een inmiddels befaamde star vormgeeft, wankelend tussen diepe onzekerheid en verslaving aan roem. Zij maakt de rol en het fatale effect op de echtelijke band sterker dan Miller hem heeft geschreven.' Hanny Alkema