Recensie

Eisler on the Go
Kameroperaproject / New European Ensemble
★★★★☆ Muziektheater
4 mei 2017 - Theater Na de Dam, Compagnietheater, Amsterdam - Speellijst
Politiek componist in het nauw
Door gepubliceerd 5 mei 2017

Blijspelspeler Jon van Eerd is een grote verrassing als componist Hanns Eisler in de muziektheatervoorstelling Eisler on the Go. Hij lijkt op hem, een ouder wordende, kalende, wat gezette man en hij zingt prachtig. Maar hij is vooral een gekweld mens. Eisler is sinds de jaren dertig een balling uit nazi-Duitsland in de Verenigde Staten. Hij wordt daar in het nauw gedreven, als hij in 1947 voor het House Committee of Un-American Activities moet verschijnen, omdat hij er van wordt beschuldigd een communist te zijn, een doodzonde in die dagen. Daar is niets grappigs aan. 

Eissler on the Go is inderdaad een ernstige aangelegenheid geworden, bijna documentair theater, al vertelt samensteller Paul Oomens het verhaal voor het overgrote deel in liedjes en muziek. Liedjes en muziek van Hanns Eisler zelf natuurlijk, maar ook van een hier veel minder bekende Amerikaanse componist, Marc Blitzstein, die op zijn beurt in de jaren dertig en veertig was beïnvloed door het werk van Eisler en die andere Brecht-componist Kurt Weill.

Aan het begin van de voorstelling is Eisler nog een succesvol Hollywood-componist die er op een verjaardagsfeestje door zijn linkse vrienden van wordt beschuldigd dat hij zich aan het grote kapitaal heeft uitgeleverd. Een paar maanden later is de situatie volkomen omgedraaid. Mede op basis van brieven van Eislers eigen paranoïde zuster kan aanklager Robert Stripling hem ervan beschuldigen een spion voor de Sovjet-Unie te zijn. Eisler verdedigt zich maar moeizaam en soms halfslachtig, en een jaar later worden hij en zijn vriendin Louise de Verenigde Staten uitgezet.

Regisseur en vormgeefster Machteld van Bronkhorst heeft de voorstelling vrij simpel opgezet. Een decor is er eigenlijk niet, de jaren veertig-kostuums (Mi Ying Chen) zijn fraai. De acht musici van het New European Ensemble nemen ook een aantal dubbelrollen voor hun rekening, wat ze uitstekend doen, verder speelt het verhaal zich vooral af tussen twee helder gekarakteriseerde partijen. Aan de ene kant de aanklager Stripling (Vitaly Rozynko), commissievoorzitter Thomas (Mitchell Sandler) en diens secretaresse Helen (Evi De Jean), die tot het allerlaatst blijft twijfelen of zij wel aan de goede kant heeft gestaan. Aan de andere kant Jon van Eerd als de ongelukkige Eisler en de zeer indringend zingende Ekaterina Levental als zijn geliefde vrouw Louise. Aan het einde staan die twee met hun koffertjes klaar om terug te gaan naar het Duitsland dat zij vijftien jaar eerder moesten ontvluchten.

Hoewel de historische situatie nu volkomen anders is, zit er toch een zekere actualiteit in dit verhaal. Zoals ook toen, is de sfeer plotseling verrechtst, kunstenaars moeten zich verdedigen, de overheid wil geen geld geven aan subversieve kunstuitingen. Dat geeft deze voorstelling een onderhuidse spanning en urgentie.

Ook in Oost-Duitsland zal Eisler overigens al vijf jaar later opnieuw een verdachte figuur zijn, hoewel hij ook de componist van het volkslied van de DDR is geworden. Strijdbare kunstenaars zijn nu eenmaal nergens erg welkom, al is het maar omdat ze al gauw als vervelende schoolmeesters worden beschouwd, laat staan als ze wijzen op zaken die beter ongenoemd kunnen blijven. Wat dat betreft geeft Eisler on the Go heel veel te denken.

Foto: Robert Westerman

2 Reacties

  1. Geplaatst op 5 mei 2017 om 16:26 | Permalink

    Een triest verhaal. Daar lijk je niet voor je plezier naar te kunnen luisteren en kijken, maar mijn familie en ik hebben gisteravond in het Compagnietheater genoten van dit prachtig stuk muziektheater. Niet te missen!

  2. margriet duyster
    Geplaatst op 5 mei 2017 om 22:58 | Permalink

    Mooie waardering Ekaterina !

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

Volkskrant
★★★★☆
‘Het is een goede keus geweest om acteur en musicalzanger Jon van Eerd de rol van Eisler te geven. Weliswaar contrasteert zijn zang met die van zijn klassiek geschoolde medespelers, maar hij geeft de eigengereidheid en de groeiende paniek van Eisler uitstekend gestalte en lijkt zelfs een beetje op hem, met zijn ronde kalende hoofd. Onder zijn tegenspelers springen vooral Ekaterina Levental als echtgenote Louise en Vitali Rozynko als aanklager Robert Stripling eruit.’ Frits van der Waa
NRC Handelsblad
★★★★☆
Eisler on the Go is geen grootse productie, wel een meeslepende. Regisseur Machtelt van Bronkhorst zet minimale middelen maximaal in, en maakt van kleinschaligheid een troef. Zo vormen de acht musici van het geweldige New European Ensemble ook een koortje – en ze spelen de kleine rolletjes. De een aandoenlijk stroef, de ander (altviolist Emlyn Stam) verbazend sterk.’ Mischa Spel
Het Parool
★★★☆☆
'Door de stapeling van concepten is het vanaf het begin erg rommelig. Het verhaal komt hortend op gang, er zitten tal van losse eindjes en overbodige personages in en de stijlen clashen hard - Evi De Jean als de secretaresse van de aanklager is een pure musical-zangeres, Ekaterina Levental als Eislers vrouw is veel meer opera.' Simon van den Berg

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , , , , , , , , ,

  • Elders

    Volkskrant
    ★★★★☆
    ‘Het is een goede keus geweest om acteur en musicalzanger Jon van Eerd de rol van Eisler te geven. Weliswaar contrasteert zijn zang met die van zijn klassiek geschoolde medespelers, maar hij geeft de eigengereidheid en de groeiende paniek van Eisler uitstekend gestalte en lijkt zelfs een beetje op hem, met zijn ronde kalende hoofd. Onder zijn tegenspelers springen vooral Ekaterina Levental als echtgenote Louise en Vitali Rozynko als aanklager Robert Stripling eruit.’ Frits van der Waa
    NRC Handelsblad
    ★★★★☆
    Eisler on the Go is geen grootse productie, wel een meeslepende. Regisseur Machtelt van Bronkhorst zet minimale middelen maximaal in, en maakt van kleinschaligheid een troef. Zo vormen de acht musici van het geweldige New European Ensemble ook een koortje – en ze spelen de kleine rolletjes. De een aandoenlijk stroef, de ander (altviolist Emlyn Stam) verbazend sterk.’ Mischa Spel
    Het Parool
    ★★★☆☆
    'Door de stapeling van concepten is het vanaf het begin erg rommelig. Het verhaal komt hortend op gang, er zitten tal van losse eindjes en overbodige personages in en de stijlen clashen hard - Evi De Jean als de secretaresse van de aanklager is een pure musical-zangeres, Ekaterina Levental als Eislers vrouw is veel meer opera.' Simon van den Berg