Wie trends en ontwikkelingen in het theater zoekt, zal ze altijd vinden. Was dit het seizoen van oorlog op het toneel? Van nieuwe perspectieven op oude verhalen en geschiedenissen? Van commentaar op schoonheidsidealen? Van reflectie van de theaterwereld op haar eigen schandalen? Allemaal waar natuurlijk. Maar wie het geluk heeft wat langer rond te lopen in het theater, ziet dat veel van de ontwikkelingen langzamer verlopen of soms al zo lang aanwezig zijn dat ze een trend noemen een vergissing zou zijn.

Dat wordt in dit Jaarboek mooi duidelijk in de bijdrage van Floortje Bakkeren. Na een seizoen vol LHBTQ+-jubilea (80 jaar COC, 25 jaar homohuwelijk) laat ze overtuigend zien dat er al zeker 80 jaar homo-, lesbisch en queer theater bestaat en levert daarbij een schat aan titels van stukken en voorstellingen die het waard zijn om opnieuw te bestuderen en in leven te houden.

Een andere trend om te nuanceren is de gevoelde toename van de hoeveelheid voorstellingen. Het aantal premières in Nederland (van professionele theatervoorstellingen in alle genres) is al een paar jaar stabiel rond de 1700 per seizoen. Toch voelt het alsof het aanbod toeneemt. Wat is er dan wel aan de hand?

Het grote aantal afgestudeerde podiumkunstenaars, van wie een zeer groot deel zich als maker wil profileren, plus het steeds internationaler wordende veld zorgen voor een run op talentontwikkelingsplekken, festivalprogrammering en subsidies. Waar er plek is voor enkelen, melden soms honderden zich aan. Het is onmiskenbaar dat de druk op het systeem vrijwel onhoudbaar is.

Ook het beperkte aantal speelbeurten voor gesubsidieerd theater staat in geen verhouding tot het aantal makers en projecten. Dat leidt tot een soms zeer wisselvallig aanbod, waarbij halfbakken voorstellingen als Tijd voor geluk van ITA of Confrontaties van Theater Utrecht relatief lang spelen en kleine juweeltjes als De gedroomden van Davis Roos en Zephyr Brüggen en Et cetera of Een begrepen kubieke meter van het heelal van Collectief BrugMan slechts een paar keer te zien zijn.

Voor dit Jaarboek formuleerde de redactie ook enkele ontwikkelingen, zoals de uitwisseling tussen het nachtleven – drag, rave, burlesque– en het reguliere theater. Nena Bergs en Freek Wallagh zochten een aantal performers op die deze crossovers maken. Daarnaast zag ik  het afgelopen jaar de Meervaart steeds opduiken in items op de Amsterdamse nieuwszender AT5: bij het WK voetbal als plek waar de wedstrijden van Marokko werden gekeken, tijdens de hittegolf als koelteruimte en na een explosie in de buurt als opvangplek. Iris Peters ging in gesprek met de leiding van De Meervaart en van Theater Zuidplein, dat in Rotterdam een vergelijkbare functie vervult.

Daarnaast spraken we personen voor wie 2025/2026 een bijzonder seizoen was. Jaha Koo won de Ibsen Prijs, de belangrijkste internationale theaterbekroning, en was te gast op het festival van Avignon. Joy Wielkens maakte haar West End debuut in Hadestown. En Anna Uitdehaag nam afscheid van de Koningstheateracademie, de cabaretopleiding die ze met eigen handen uit de klei heeft getrokken. Een heel bijzondere producties is de uitgebreide reportage van Janine Brogt over het laatste seizoen van Ted Brandsen en Rachel Beaujean bij Het Nationale Ballet.

Vaste jaarboekrubrieken, zoals de keuze van de fotografen, de bevindingen van de VSCD jury’s en de lijstjes van de critici ontbreken ook dit jaar niet. Ook zetten we onze samenwerking met De Nederlandse Dansdagen voort, met de publicatie van de Staat van de Dans.

We danken opnieuw Podiumkunst.net voor de ondersteuning van dit jaarboek en we verwijzen hier graag naar pagina op Theaterencyclopedie.nl speciaal voor dit Jaarboek, waar ook de lijst met alle 1727 premières van dit seizoen te vinden is.

Dossiers

Theaterjaarboek 2025/2026

Plaats reactie

Reacties moeten voldoen aan onze huisregels.

Uw e-mail adres zal niet gepubliceerd worden. Alle velden zijn verplicht.