Recensie

Verboden Gebied. Vrouw in Niemandsland
Theaterfestival Boulevard
★★★★☆ Toneel
4 augustus 2018 - Theaterfestival Boulevard, Theater De Speeldoos, Vught - Speellijst
De aangrijpende absurditeit van de Grote Oorlog
Door gepubliceerd 5 augustus 2018

Een bruid komt op, met een door verdriet vervormde stem. Er glinsteren enkele rafeldraadjes aan haar trouwjurk. Ze zegt dat ze droomt van een huisje op het platteland, met een bloemen- en moestuin en in de erker een witte piano. Actrice Elsie de Brauw zingzegt haar tekst, als een vocaliste. Midden op het toneel prijkt een gecapitonneerde bank waarboven een kinderportret hangt dat stil en roerloos lijkt te zijn, maar af en toe beweegt. Dat is bijna griezelig. Verboden Gebied. Vrouw in Niemandsland heet de monoloog, in 2015 geschreven door de Vlaamse auteur Erwin Mortier voor een besloten bijeenkomst in Ieper. Dat was ter nagedachtenis aan de eerste gifgasaanval in Ieper, toen honderd jaar eerder. Nu is de voorstelling op Theaterfestival Boulevard te zien, een meer dan terechte programmering.

In Verboden Gebied richt Mortier de aandacht op de vrouwelijke stem in de Grote of Eerste Wereldoorlog die in de westhoek en zuidwesthoek van Vlaanderen diepe, huiveringwekkende sporen naliet. Hij baseert zich op brieven, oorlogsboeken, dagboeken en andere getuigenissen van vrouwen., vooral uit het Angelsaskische taalgebied. Engelse vrouwen meldden zich als vrijwilligster om achter de linies gewonde soldaten naar de hospitalen te brengen. Het leed van deze vrouwen is onpeilbaar. De aangrijpendste scène is die waarin De Brauw uitroept ‘wij vrouwen zijn die van de oorlog, we zijn een ander ras’.

In de regie van Johan Simons speelt ze verschillende rollen, die van moeder en aanstaande bruid, van verliefd meisje, van verpleegster en chauffeur. Als aanstaande bruid mag ze, gearrangeerd door haar moeder, trouwen met een soldaat die blind, verwond, volkomen kapot uit de oorlog is gekomen. Hij krijgt een medaille. Maar hij is nog ernstiger gewond: hij zal haar nooit kinderen kunnen geven. Die medaille vervloekt hij. De soldaat beseft dat hij geofferd is aan een zinloze loopgravenoorlog. Hij zegt het huwelijk af.

De verschrikkingen van de oorlog zijn verpletterend. Ook de waanzin ervan. De Engelse meisjes werden opgevoed in grote kuisheid, maar eenmaal achter het front zagen ze jongemannen compleet verwoest, het waren niet meer dan kluiten aarde vol ledematen, geslachtsdelen, verwrongen gezichten. In Engeland deed men alsof er niets aan de hand was, daar zaten mannen in de sociëteit op te scheppen over de vorderingen aan het front en ze citeerden brieven van hun zoons: ‘It’s so splendid to be really in it.’ De weerklank van de oorlog in Groot-Brittannië is er een van de leugen: de Britse jongemannen werden uitgezonden als helden en kwamen als ‘levende doden’ terug. Ze verlangen ernaar, aldus de propagandamachine, om hun eerste stappen in de loopgraven te zetten. Daar wachten hen vlammenwerpers, granaten, gifgasaanvallen: vernietigingstuig uitgedacht door mannen in witte jassen in laboratoria.

De veelvuldigheid aan rollen die De Brauw vertolkt maakt Verboden Gebied tot meer dan een monoloog: het is een indrukwekkend en aangrijpend stemmenspel met telkens nieuwe, wisselende perspectieven. In de absurditeit van de oorlog schuilt zelfs af en toe een macabere vorm van humor. Bijvoorbeeld wanneer De Brauw uitlegt hoe de gewonde of halfdode soldaten, die kluwen van ledematen en modder, vervoerd moeten worden. Wat gifgas aanricht, een shellshock met het menselijk lichaam doet. Juist door het perspectief van de vrouw die balanceert tussen zorgzaamheid, liefde en ook woede om háár toekomstige lot maakt de voorstelling in de subtiele regie van Simons tg. Aan het slot spreidt De Brauw haar bruidssluier over zich heen en het meisjesportret (van Alexandra Greidanus) verdwijnt en er vallen sneeuwvlokken. Dát is het perfecte beeld van het niemandsland van haar toekomst.

Foto: Jean Philipse

Één Reactie

  1. Gé de Jongh
    Geplaatst op 8 augustus 2018 om 11:02 | Permalink

    Het kaartje voor deze voorstelling had ik meteen gekocht toen dat in de Nieuwsbrief voor vrienden aangekondigd werd. Verdere voorstellingen heb ik niet meer geboekt omdat mijn gezondheid op dit moment zulke activiteiten niet toelaat. Ik had me natuurlijk ingelezen via internet en kon meerijden met een vriendin.
    Het was een weergaloze en onvergetelijke voorstelling!! Wat een prachtige tekst en wat een vakvrouw. De doodse stilte in de zaal gaf een extra dimensie aan deze aanklacht tegen élke oorlog!Het is jammer genoeg de enige voorstelling die ik dit jaar zie maar mooier kan het haast niet geworden zijn. Dit is een ervaring die elk theater in zijn programma zou moeten hebben. NT Gent verover héél Nederland!!

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

Telegraaf
'De Brauw speelt ingetogen. Ieder woord, elke beweging is weloverwogen en raak. Haar rauwe, eerlijke verhaal gaat door merg en been. Deze absolute aanrader verdient een landelijke tournee.' Esther Kleuver
Trouw
★★★☆☆
'Het verhaal dat De Brauw vertelt is fascinerend: ook vrouwen zoals hoofdpersonage Nell, die de verminkte lijven van Engelse soldaten vervoerden van slagveld naar hospitaal, blijken ernstig getraumatiseerd door al het leed dat ze moeten doorstaan. En dat alles om moeder en vader trots te maken en aanzien te verwerven met een eremedaille. Het is een indringend verhaal.' Sara van der Kooi
de Volkskrant
★★★★☆
'In deze soms hallucinerend mooie tekst van Erwin Mortier, die hier en daar hooguit iets te wijdlopig is, toont De Brauw haar zeldzame klasse door van die woorden bijna een klankspel te maken. Ze zet haar stem en mimiek in om de wanhoop en verslagenheid van een aantal vrouwen uit te beelden. Dit is niet zomaar een tekst zeggen, dit is hoge voordrachtskunst en performance tegelijk.' Hein Janssen
NRC Handelsblad
★★★★☆
'In de ijzingwekkende monoloog, die ruim een uur duurt, wisselt De Brauw krachtig tussen alle emoties en personages. Langzaam wordt duidelijk hoezeer het front en de wereld thuis uit elkaar zijn gedreven. Ouders offeren hun zonen met liefde aan de loopgraven en scheppen op over hun dochters aan het front. En ja, bij thuiskomst verwachten ze inderdaad dat een vrouw als Nell gewoon weer zal borduren, deze oorlogsheld waarbij alle gruwelen op het netvlies zijn gestikt.' Elisabeth Oosterling

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , ,

  • Elders

    [cf "quote1_krant"]
    [cf "quote1_dequote"] [cf "quote1_auteur"]
    [cf "quote2_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote2_dequote"] [cf "quote2_auteur"]
    [cf "quote3_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote3_dequote"] [cf "quote3_auteur"]
    [cf "quote4_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote4_dequote"] [cf "quote4_auteur"]