Nederlandse Reisopera
Tosca
Film zit het drama van Tosca in de weg
Henri Drost
14 oktober 2018
Gezien op 13 oktober 2018, Wilminktheater, Enschede

De nieuwe productie van Tosca van de Nederlandse Reisopera begint zeer ongebruikelijk met enkele gesproken zinnen waarin een politiefunctionaris de opdracht krijgt beelden uit de Sant’ Andrea della Valle van eerder die dag terug te spelen. Ruim twee uur en veertig minuten later eindigt de opera onverwacht op gebruikelijke wijze met de sprong van Tosca. In die honderdzestig minuten zien we een spel met waarneming en tijd, gefilmd beeld en live handeling dat intrigeert maar lang niet altijd overtuigt.

Het verhaal van de opera heeft een hoog #MeToo-gehalte. De schilder Mario Cavaradossi helpt Angelotti, een ontsnapte politieke gevangene, aan een schuilplaats om zo uit handen te blijven van de sadistische politiechef Scarpia. Cavaradossi’s vriendin, de zangeres Tosca, zet onbedoeld Scarpia’s mannen op het spoor van haar vriend. Scarpia laat daarop Cavardossi martelen maar belooft Tosca dat hij hem zal laten gaan, mits zij de nacht met hem wil doorbrengen. Tosca stemt toe nadat Scarpia haar een vrijgeleide geeft en belooft dat Mario een schijnexecutie krijgt. Vol minachting doodt Tosca hem daarop, maar de executie blijkt allerminst schijn.

De beroemde criticus Julius Korngold noemde Tosca ‘martelkamermuziek’, Benjamin Britten vond het geheel ‘van een ziekmakend leegte’ en Joseph Kermann deed het werk af als ‘a shabby little shocker’. En inderdaad, echt diepgravend is het libretto van Tosca niet. Dankzij de zeer dramatische muziek van Puccini is dat geen enkel probleem. De zeer ervaren David Parry leidde het Orkest van het Oosten vooral zeer solide, met ook aandacht voor de vele fragiele passages, maar ontlokte aan het orkest te weinig Italiaanse passie.

De jonge Britse regisseur Harry Fehr plaatst Tosca niet in het Rome van 1800, maar in een moderne politiestaat waar elke openbare ruimte constant met camera’s bewaakt wordt en alles wordt vastgelegd. Terwijl op het commandocentrum de beelden worden bekeken, wordt de handeling gespiegeld op het podium door de zangers. Timing is daarbij essentieel, want het filmbeeld is niet live, maar eerder opgenomen op het dak van een parkeergarage en in de Bergkerk in Deventer.

Hoewel gefilmd beeld en de live handeling niet tot in detail synchroon lopen, is dat niet het probleem van het eerste bedrijf. Dat het hyperrealisme in zowel film als de live handeling in het al even hyperrealistische commandocentrum geen interactie heeft wel, waardoor de verdubbeling van het beeld weinig toevoegt en geforceerd overkomt. De mooiste scène uit de hele opera, het Te deum, oogt ondanks de prestaties van Consensus Vocalis en een speciaal voor deze productie samengesteld kinderkoor chaotisch.

Dat wordt pas echt duidelijk als in het tweede bedrijf – dat zich daadwerkelijk afspeelt in een politiebureau – Scarpia wél behendig gebruikt maakt van eerder opgenomen beeld, kijkt (soms met muteknop ingedrukt) naar de cantate die Tosca zingt en even later haar als dreigement de plaats toont waar haar geliefde Mario geëxecuteerd zal worden als zij niet zwicht voor zijn avances. Hier versterken film en handeling elkaar en hier schitteren de drie hoofdrolspelers: Noah Stewart (Mario Cavaradossi), Kari Postma (Tosca) en bovenal Phillip Rhodes (Scarpia) die ultiem machtsmisbruik toont. Fraai gezongen, zeer overtuigend geacteerd en met veel oog voor detail perfect geregisseerd.

Het derde bedrijf begint eveneens ijzersterk met Bernaddeta Astari, hier geen herder maar een werkster die het lijk van Scarpia, door Tosca achtergelaten in zijn bureaustoel, bij het schoonmaken vindt, maar na van de schrik te zijn bekomen stilletjes het commandocentrum verlaat. In het resterende deel wordt de verdubbeling van het beeld uit het eerste bedrijf gevolgd, met dezelfde problemen. De verrassende slotscène waarin de beeldschermen plaatsmaken voor de leegte waarin Tosca springt, blijkt het sterkste beeld van de avond.

Foto: Marco Borggreve

Elders

Trouw
★★★★☆

'Het gruwelijke kat-en-muis-spel tussen Tosca en Scarpia wordt fraai geregisseerd. Kari Postma is hier op haar sterkst in de titelrol. De Noorse met Nederlandse roots zingt Tosca voor het eerst en doet dat met kloeke stem en fascinerende bühne-présence. Mooi detail dat ze met haar mes Scarpia eerst in zijn edele delen raakt. En vlak voordat ze de scène verlaat spuugt ze de dode nog vol afgrijzen in het gezicht.' Peter van der Lint

NRC Handelsblad
★★★☆☆
'Waar solist en koor hun partijen traditioneel vanuit de coulissen zingen, daar koos Fehr ervoor om ze in real time op te nemen en de videobeelden onder de live muziek te monteren. Het gevolg: een wat stroeve synchronisatie. Desondanks grijpt de productie bij de lurven dankzij een sterke solistenbezetting.' (**** voor de muziek) Joep Christenhusz
de Volkskrant
★★★★☆
'Over Tosca wordt altijd gezegd dat de muziek groots en meeslepend is, maar het libretto nogal dun. Des te knapper dat het de jonge Britse regisseur Harry Fehr bij de Nederlandse Reisopera is gelukt om er een aangrijpend drama van te maken, als een supergeslaagde B-movie.' Persis Bekkering
Telegraaf
★★★★☆
'Showsteler is de ijzersterke cast. De Amerikaanse tenor Noah Stewart, in de rol van Cavaradossi, steekt er met kop en schouders bovenuit. Hij heeft nog geen minuut nodig om de zaal in te pakken met zijn overdonderende volume en gelaagde stem. Zijn samenzang met de Noorse zangeres Kari Postma in de rol van Tosca is om bij weg te smelten. Het ijzersterke E lucevan le stelle, één van de beroemdste aria’s uit de opera, laat niemand onberoerd.' Louis Gauthier
Het Parool
'Als het de taak van een operaregisseur is het publiek uit te dagen en tot nadenken te stemmen over stukken die bij de liefhebber algemeen bekend mogen worden verondersteld, is de Tosca in elk geval geslaagd. Toch valt er op de voorstelling wel wat af te dingen.' Erik Voermans