Davy Pieters / Theater Rotterdam
The Unpleasant Surprise
★★★★☆
De memetica van de angst
Marijn Lems
5 maart 2017
Gezien op 4 maart 2017, Zaal Ro Theater, Rotterdam

In haar eerste voorstelling bij Theater Rotterdam laat Davy Pieters het voortdurende geweld dat we via beeldschermen tot ons nemen langzaam bezit nemen van haar hoofdpersonages. Zo legt ze een sterke link tussen de angst die ons wordt ingeboezemd en ons eigen handelen.

In zijn boek The Selfish Gene (1976) introduceerde Richard Dawkins het idee van de ‘meme’. Volgens de auteur ontwikkelen collectieve ideeën, normen en waarden zich op dezelfde manier als fysieke eigenschappen; zoals het gen de eenheid is van de biologische evolutie is de ‘meme’ dat voor de culturele evolutie. De ‘memes’ waaruit ons wereldbeeld is opgebouwd veranderen door de tijd vanwege confrontatie met concurrerende ideeën en zijn zo voortdurend in ontwikkeling.

In het werk van Davy Pieters staat dit concept centraal. In haar voorstellingen wordt steeds de vraag gesteld hoe ‘memes’ onze (blik op de) werkelijkheid beïnvloeden, van de geconstrueerde identiteit van Kate (The Truth about Kate) tot de dogmatische duurzaamheidscultus van Made in Here. De realiteit is bij Pieters bijna altijd een mentale constructie, een memetische gevangenis waarin de mens speelbal is van culturele krachten buiten hemzelf.

In haar nieuwste voorstelling The Unpleasant Surprise richt Pieters zich op de besmettelijkheid van angst. Een jonge man (Niels Kuiters) zit middenin een lege huiskamer (een verrassend dynamisch ontwerp van Lena Newton, dat sterk aan haar werk voor Susanne Kennedy doet denken). Hij staart naar een tv-scherm waarop (geabstraheerde) beelden van aanslagen en terreurdaden te zien zijn, met een zakje popcorn op de grond naast hem. Wat er op het scherm gebeurt lijkt langzaam bezit van hem te nemen en zo ontstaat een schokkerige choreografie waarin hij samen met twee anderen (Klará Alexová en Rob Smorenberg, die zo vanuit de televisie Kuiters’ wereld binnen lijken te dringen) de nieuwsitems van de tv naspeelt.

The Unpleasant Surprise doet in zijn bewegingstaal sterk denken aan Pieters’ eerdere voorstelling How Did I Die. Waar het daar draaide om het op steeds nieuwe manieren reconstrueren van een moord worden slowmotion, fast-forward en reverse hier echter ingezet om eindeloze herhaling te benadrukken. De personages zitten vast in het idee dat geweld op ieder moment kan opduiken en internaliseren die angst door steeds opnieuw dezelfde aanslagen en moordpartijen na te spelen. Een incident wordt een geloofsartikel vanwege de bijna rituele manier waarop we met terreurdaden omgaan: de angst voedt zichzelf als een parasitaire godheid.

De personages beperken zich echter niet tot de slachtofferrol; naarmate het stuk vordert nemen ze ook de positie van verslaggever en dader in. Om de angst te doorbreken en zelf macht uit te kunnen oefenen bezondigen ze zich steeds meer zelf aan geweld. Zo laat Pieters feilloos zien hoe een angstcultuur verharding en vijanddenken in de hand werkt.

De mediaindustrie lijkt de lachende derde. In de ijzersterke ontknoping toont Pieters hoe betrokkenen bij een geweldsdelict slechts attributen zijn voor de producenten van nieuwsshows en suggereert ze dat het nieuws zelf ook maar een arbitraire constructie van de realiteit is. Het laatste beeld laat echter zien dat journalisten en redacteurs net zo goed vastzitten in de logica van de ‘memes’ die ze zelf dagelijks bevestigen.

The Unpleasant Surprise vergt enig geduld van de kijker – ondanks het sterke spel (met name van Kuiters, die een grote gave aan de dag legt om het vervreemdende en het banale met elkaar te verknopen) ontwikkelt de choreografie zich in de eerste helft van de voorstelling net wat te weinig om te blijven bekoren. De ideële rijkdom van de tweede helft maakt dat echter ruimschoots goed en biedt in retrospect enige inhoudelijke rechtvaardiging voor het statische begin: ‘memes’ worden door eindeloze herhaling immers pas echt onontkoombaar, en Pieters laat in haar hypnotiserende voorstelling genadeloos zien wat de gevolgen daarvan zijn.

Foto: Sanne Peper

Elders

de Volkskrant
★★☆☆☆

'Dat is een aardig uitgangspunt, maar daar blijft The Unpleasant Surprise vervolgens te lang in hangen. De beelden vernieuwen zich niet, de acteurs herhalen zich, in een zich voortslepend geheel. Je kunt er van alles bij verzinnen - beelden van rampspoed zijn in de kern van de zaak gelijk, of de burger is murw gebeukt en ziet alleen dit nog - maar heel boeiend theater is het niet, de goede muziek en de humor aan het eind niet te na gesproken.' Karin Veraart

NRC Handelsblad
★★★☆☆
'Jammer genoeg lukt het haar niet om de hele voorstelling zo krachtig te houden. Het acteerwerk van het drietal blijft energiek, wordt zelfs agressiever, maar verzandt te vaak in repetitieve bewegingen op een beat. Het spel met het decor is boeiend, maar je blijft uiteindelijk toch achter met het gevoel dat over dit onderwerp meer te zeggen en te tonen is.' Sabeth Snijders
Het Parool
★★★☆☆
'Pieters' werk heeft 'virtualisering' als centraal thema: de mediawerkelijkheid heeft de moderne mens van haar ankers geslagen. Het is niet voor het eerst dat ze een koele, schijnbaar objectiverende vorm gebruikt om moralisme te maskeren. Maar The Unpleasant Surprise veroordeelt, veel meer dan haar eerdere werk, de hedendaagse wereld. Die eenduidigheid is uiteindelijk een beetje saai.' Simon van den Berg

2 Reacties op "The Unpleasant Surprise"

  1. C. Boer schreef:

    Een mooie en soms verwarrende voorstelling

  2. Paul R. Kooij schreef:

    Het zinnetje uit de Volkrant recensie van mvr. Veraart “Je kunt er alles bij verzinnen” maakt deze voorstelling tot actueel, beangstigend, ontroerend meer dan boeiend theater.
    Paul R. Kooij

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.