Het moet er idyllisch zijn geweest, het dorp Qila in het noorden van India waar theatermaker Pankaj Tiwari is opgegroeid. De meeste mensen verbouwden er eeuwenlang hun eigen gewassen. Ze hielden elk jaar een deel van de oogst apart om genoeg zaden te hebben voor het volgende jaar. Tiwari vertelt in The Harvest of Broken Promises over hoe het gezang van vogels over de velden te horen was, over hoe zijn vader de aarde alleen maar even hoefde aan te raken om te voelen wat het nodig had.

Maar alles veranderde toen de multinationals een paar decennia geleden kwamen. Zij beloofden grotere oogsten en meer opbrengst, dus boeren begonnen hun zaden te kopen. Sindsdien begon het verval en is de relatie tussen mens en natuur compleet verstoord geraakt. Er zijn minder vogels te horen en sommige stukken bos zijn weggevaagd. In The Harvest of Broken Promises biedt Tiwari ons een gevoelige geschiedenisles, een krachtig persoonlijk verhaal en een intellectuele aanklacht tegen koloniale vernietiging.

Op het toneel is de ontwapenende, uitnodigende Tiwari omgeven door aardewerken potten. Sommige zijn een centimeter of dertig hoog, andere torenen wel twee koppen boven hem uit. Terwijl hij zo’n pot boetseert, zijn handen glibberig van de aarde die hij kneedt, vertelt hij dat dit dehri’s zijn: potten waar granen en zaden in bewaard werden. Tegenwoordig heeft bijna niemand meer dehri’s omdat ze elk jaar nieuw zaad moeten kopen.

Er zijn nog wel opslagplaatsen voor zaden, maar die behoren bedrijven als die van multimiljonairs Bill en Melinda Gates toe. Zij hebben enorme kluizen gebouwd waar ze alle zaden ter wereld in willen opslaan. Je vindt er planken aan slapende bossen, terwijl de genetisch gemodificeerde exemplaren aan boeren worden verkocht. Af en toe zien we op de grote aarden potten beelden van die opslagplekken geprojecteerd en horen we een van de Gates zeggen: ‘We’re teaching proper farming.’

Het is duizelingwekkend om die beelden te zien en tegelijkertijd het verhaal van Tiwari en zijn dorp te horen. Hoe het prachtig bos binnen een paar jaar te gronde ging toen de nieuwe gewassen geïntroduceerd werden en de biodiversiteit uit balans raakte. Is dit vooruitgang? Is dit de beloofde voorspoed dat kapitalisme ons voorhoudt?

In de loop der jaren hebben talloze mensen hun woede tegen de vernietiging geuit, zo zien we op protestbeelden. De demonstranten lijken op boeren uit India en uit andere landen. Zij stonden op tegen de overheersing van multinationals, al vertelt Tiwari ook dat er talloze boeren zijn die zelfmoord plegen – in 2022 waren het er 11 duizend.

Het is wrang om als Nederlander die beelden te zien. Die mensen strijden voor waardigheid, voor hun eeuwenoude gebruiken en voor een evenwichtigere relatie met de natuur, met als vijand een nietsontziend systeem dat winst boven alles stelt. Hier in ons land protesteren boeren om de vernietigende veehouderij te kunnen behouden, terwijl we weten hoe schadelijk meer stikstof is voor onszelf en de natuur, en hoe schadelijk het is dat voor ons veevoer onder andere bossen in niet-westerse landen worden gekapt.

Hoe groots deze thema’s ook zijn, Tiwari weet ons op knappe wijze telkens terug te leiden tot de kleinste essentie: zaden. Zij dragen leven in zich; zelfs na decennia kunnen ze nog wortel schieten. Zijn handeling van het kneden van dehri’s is een manier om zijn verleden te behouden, het vertellen van zijn verhaal – soms zichtbaar geëmotioneerd – een poging om ons bij zijn strijd aan te laten sluiten.

En dat lukt. Wie The Harvest of Broken Promises ziet kan niet meer hetzelfde naar granen of linzen in de voorraadkast kijken, wetende hoeveel onrecht deze zaden in zich dragen. We kunnen weliswaar niet meteen de ongelijkheid opheffen, maar we kunnen het ons niet veroorloven om de kapitalistische annihilatie te accepteren. In de woorden van Tiwari: ‘Verzet is de weigering om vernietiging het laatste woord te geven.’

Foto’s: Studio Pramudiya NPI