Siddhartha van Lisaboa Houbrechts is een reflectie op de zoektocht naar zichzelf, via de roman Siddhartha (1922) van Hermann Hesse. Het is een persoonlijke voorstelling die tegelijkertijd universele aanknopingspunten biedt.

Niet iedere toeschouwer bij de première op de Ruhrtriennale in Duitsland, is bekend met de wereld van Indiase kasten en Boeddhistische religieuze rituelen. Maar dat is niet erg. De oprechte zoektocht naar de essentie van een waar leven raakt een snaar. Willen we niet allemaal authenticiteit? In Houbrechts vormtaal, met Caroline Shaws soms barokke, soms modernistische composities en Casper Clausens klanklandschap, vol overtuiging uitgevoerd door het beroemde Lets Radiokoor en zeven acterende zangers, neemt dit muziektheater-epos in beeld en geluid bezit van de magistrale ruimte van de Machinehalle. En van het publiek.

Herman Hesses Siddhartha is een jongeman, zoon van een Brahmaan in de Indiase sociale klasse van priesters. Door geboorte lijkt hij uitverkoren tot een bevoorrecht leven. Maar de twijfel slaat toe. Hij worstelt en besluit zijn eigen pad te kiezen. Een levensreis volgt, met een steeds terugkerend patroon van confrontaties en gevolgtrekkingen.

Hoe groot de verleidingen ook zijn, steeds weer voelt hij: dit is het nog niet. Het uiteindelijke inzicht en de verlichting komt na een lange tocht en daar waar het water stroomt, de ultieme metafoor voor het zijn in beweging. De essentie van het zijn wordt niet bereikt door leermeesters, niet door het woord, maar door het omarmen van ervaringen en accepteren van het bestaan van tegenstellingen.

In de theaterbewerking van Lisaboa Houbrechts is Siddhartha een vrouw. Het maakt een wereld van verschil. Maar toch ook weer niet. Haar Siddhartha worstelt als mens met het zoeken naar het ware, én als vrouw en non-binair naar de rol die een genadeloze buitenwereld aan gender verbindt. Door de omkering geeft Houbrechts een extra lading aan haar queeste.

De voorstelling structureert de delen van de reis met titels op een scherm: Geboorteplaats, Het Bos, De Stad en De Zee. In elk deel zien we Siddhartha haar keuze maken en de ervaring ondergaan. Ze wijkt niet van haar innerlijke zoektocht. Lisaboa Houbrechts is naast bewerker, bedenker en regisseur een maker van beelden, met oog voor het visuele. Nooit bang voor een maatje groter. En dat blijkt ook weer hier.

Het imponerend decor van Sammy Van den Heuvel past als een handschoen. Twee kolossale schuin oplopende wanden, links en rechts, omarmen de breedte van de speelvloer. De linkerwand vormt een enorme lichtgrijs stenen trap met drie gapende gaten als entrees voor de zangers. De rechterwand verbeeldt een oplopende kale vlakte, in hetzelfde grijs. De speelvloer ertussen heeft het industriële karakter met achterin de hoge ramen van de Machinehalle waardoor het avondlicht binnenvalt. De esthetiek van dat licht is bij iedere voorstelling op die locatie altijd weer een geschenk.

In zwart-witte gewaden (kostuumontwerp: Oumar Dicko) ogen de koorleden tegen de achtergrond van de grijze trap als de Griekse senaat uit de Oudheid. Het beeld is al direct overweldigend. Gedurende de voorstelling gebruiken de spelers de hele ruimte, van link naar rechts, in groepsformatie of verspreid. Danseres Shantala Shivalingappa als Vasudeva gidst Siddhartha met haar Indiase bewegingsidioom door de ruimte. Tableaux vivants onderbreken de bewegingen en bieden momenten van verstilling, mooi uitgelicht door Fabiana Piccioli.

Maar de beste keuze van Houbrechts is de keuze voor het Vlaamse multitalent Meskerem Mees als Siddhartha. Fragiel en tegelijk onverzettelijk en met helderde stem klinken Mees’ zoekende woorden volkomen natuurlijk. Siddhartha verlaat haar geboorteplaats. De religieuzen brahmanen, met de prachtige stemmen van de koorleden, willen haar als leider, maar zij verkiest haar weg alleen. Haar moeder, een ingetogen Claron McFadden, is bezorgd om haar keuze voor een leven in het bos als samana, de ascetische kluizenaren die het wereldse leven afwijzen; Siddhartha volhardt. Zelfs bij de ontmoeting met Boeddha Gautama, de Verlichte (gespeeld door Ustadma Zila Khan), blijft ze twijfelen: is de leermeester volgen wel de weg tot verlichting?

De twijfel lijkt het groots in de confrontatie met de lichamelijke liefde. Houbrechts laat de scène met Kamala (Milēna Miškēviča), de mooiste vrouw die Siddhartha ooit zag, donderen en knetteren. ‘Don’t go wasting your emotion, lay all your love on me’, zingt Miškēviča als Kamala, eerst zacht.  Mees/Siddhartha antwoordt: ‘Don’t go sharing your devotion, lay all your love on me.’ Ze herhalen dit tot aan een hoogtepunt waar hun stemmen samenvallen. Het Abba-nummer roept in de klassieke bewerking van Carolina Shaw (en Sō Percussion) uit 2021 een compleet nieuw gevoel op. Maar ook hier vervolgt Siddhartha haar pad. En nadert de verlichting.

Dat goede zangers niet per definitie ook goede acteurs zijn is duidelijk. De wonderschone zang van Ustadma Zila Khan als Boeddha, de Verlichte, gaat soms samen met een te koddige speelstijl. Maar Mees’ charisma en de wijze waarop de zangers en koorleden als brahmanen of stemmen van het water moeiteloos zang, woordklanken en boventoon zang brengen, dragen de voorstelling.

Foto’s: Kurt Van der Elst