In Theater de Richel stond vorige week het minifestival Lola’s Huis, een initiatief van theatermaker en drag performer Lars Brinkman, die een veilige haven voor ‘queer herkenning, empowerment en hoop’ wil bieden. (meer…)
Toneelspelen vanuit de verkleedkist – dat is wat de acteurs van Theater Oostpool in de voorstelling Pride & Prejudice doen. Die kist staat pontificaal midden op een draaischijf – ook al zo’n attribuut uit de oude doos – en aan de zijkant dan ook nog een rookmachine. Uit de kist komen een pijp, een wandelstok en een waaier. Verder vooral roze, tulen gordijnen.
Simpeler kan bijna niet: drie acteurs spelen een fast-forward-versie van Jane Austens beroemde roman uit 1813, waarin de lotgevallen van de zusters Bennet worden beschreven. Jonge vrouwen uit de middenklasse die hoognodig aan de man moeten, althans dat vinden hun ouders. Het liefst een beetje welgestelde mannen, om zodoende in hun levensonderhoud te kunnen voorzien.

Vooroordelen, al dan niet gepaste trots, en romantische perikelen buitelen over elkaar heen als de vijf zusters in aanraking komen met twee mannen uit gegoede kring. Zij zijn de buitenstaanders, die de gemoederen behoorlijk bezighouden. Een van hen is mr. Darcey: arrogant, charmant, emoties keurig achter zijn gestrikte das verbergend. Vrouwen en mannen, en de kloof daartussen – daar gaat het uiteindelijk om totdat ook hij zijn kwetsbaarheid toont.
Theatermaker Florian Myjer speelde op de middelbare school mee in een theaterversie van Pride and Prejudice en las de roman. Nu regisseert hij een geheel eigen en vrije bewerking ervan, met op het podium Eelco Smits, Just van Bommel en Kharim Amier. Zij spelen vanuit die verkleedkist zo’n beetje alle personages die Jane Austen heeft bedacht, maar ze spelen ook zichzelf, of op zijn minst een gedramatiseerde versie daarvan.
Zo begint de voorstelling met jeugdherinneringen van de acteurs. Dat ze in hun jonge jaren liever met meisjes speelden, of in de poppenhoek. En dat ze zich graag verkleedden, of op hun 13e naar ballet gingen, wat raar was voor jongens. Uit dit alles blijkt dat in die tijd de kiem is gelegd voor hun anders zijn, dat hen op latere leeftijd behoorlijk parten speelde.
Na dat opvallende begin wordt teruggeschakeld in de tijd, en belanden we in Jane Austens wereld. De draaischijf wordt in beweging gezet en wat volgt zijn verrukkelijk gespeelde scènes waarin de zusjes Bennet botsen met hun ouders en de mannen ontdekken. Op gepaste afstand, zoals Elizabeth, de oudste van het stel, of met flirterige belangstelling, zoals de jonge Lydia. Kostuumtheater, dat is het, lekker dollen met rollen, erg grappig, en gelukkig niet uitmondend in lolbroekerij. Vooral Smits gedijt daarin met knap, afgemeten komediespel. Zo is er een heerlijke balscène waar de sarabande wordt gedanst – hij plichtmatig, zij omdat het moet.
Zo ontrolt de voorstelling zich verder: de ene keer verblijven we in het voor vrouwen puriteinse Engeland van de 19e eeuw, dan weer in het nu, waarin de acteurs steeds persoonlijker verslag doen van hun herinneringen, als queer mannen, of non-binair. Zo vertelt Smits hoe een oudere man tijdens zijn eerste vakantiebaantje in de Beekse Bergen zich aan hem opdringt, en schokkend is het verhaal waarin hij door een stel dorpsjongens wordt mishandeld.

Die afwisseling van scènes en sferen werkt goed, maar je verwacht op een gegeven moment wel een soort kantelpunt. Dat komt dan ook, op het juiste moment, en hoe. Tegen het eind, net als mr. Darcey (Smits) in een lange scène met Elizabeth Bennet (Van Bommel) zijn gevoelens toont, volgen twee lange monologen waarin Smits verslag doet van hoe hij als bijna vijftigjarige homoseksuele man geconfronteerd wordt met het beginnend verval, en Just van Bommel, die graag in jurken gekleed gaat, in een wereld van geweld belandt.
Smits speelt die scène zonder opsmuk, en daardoor komt het des te harder aan. Het ongemak tijdens het daten, de vergetelheid zoeken in porno, wakker worden in schaamte – over alles hangt een sluier van eenzaamheid. ‘Overleven doe je niet in je eentje’, zegt hij. Van Bommel is bozer, en laat zijn emoties luidkeels de vrije loop, als hij vertelt hoe hij voor de zoveelste keer tegen de grond is geslagen om de doodeenvoudige reden dat hij er anders uit ziet. ‘Ik ben pas 26, en nu al doodop.’
In dit beladen deel van de voorstelling is de invloed van Florian Myjer sterk aanwezig. Hij regisseerde Pride & Prejudice niet alleen briljant, maar schreef grotendeels ook de tekst, zo te horen met bijdragen van de acteurs zelf. In Myjers eigen voorstellingen als Yves Saint Laurent en Brideshead Revisited, en ook in interviews en briefwisselingen met hem, komen thema’s als eenzaamheid en schaamte vaak aan de orde.
Maar na de (voor)oordelen, komt ten slotte ook de trots, of althans iets van hoop: in een onverwachte gevechtsscène delen de drie acteurs rake klappen uit, maar eindigen in een kluwen van stoeiende jongetjes. Dicht bij elkaar, veilig, nog geen weet van wat komen gaat.
Na afloop realiseerde ik me dat het anders zijn ook tot andere, mooie dingen kan leiden. Je kunt er voorstellingen over maken, bijvoorbeeld. Of je kunt, als bezoeker, door die voorstelling geraakt worden, een nader inzicht krijgen, ervan genieten. Het kan allemaal.
Foto’s: Kurt van der Elst












