Recensie

Phaedra
De Utrechtse Spelen
★★★☆☆ Toneel
11 oktober 2014 - Stadsschouwburg Utrecht - Speellijst
Gekte in een wereld zonder Goden
Door gepubliceerd 12 oktober 2014

Terwijl Phaedra (Wendell Jaspers) zich in haar glazen kooi over zichzelf beklaagt, haar zieke liefde voor haar stiefzoon zowel voedt als verafschuwt, ontwaakt diezelfde stiefzoon met zijn vrienden in zijn atelier. Terwijl hij een gigantisch doek beschildert, probeert hij aan zijn vrienden uit te leggen dat hij niets met vrouwen heeft, dat hij niets met de liefde heeft. Aan beide gaat hij dan ook niet veel later ten onder.

Phaedra is de eerste grotezaalregie die Thibaud Delpeut brengt bij De Utrechtse Spelen. In de bewerking van Hugo Claus wordt het verhaal verteld van de vrouw van de koning die verliefd wordt op haar stiefzoon Hippolytus. Als zij hem die liefde opbiecht en hij deze onbeantwoord laat, zet die liefde zich om in haat. Ze vertelt aan haar man, koning Theseus, dat zijn zoon haar heeft aangerand. Hij roept Neptunes aan, die Hippolytus na een gevecht met een gigantisch zeemonster laat sterven. Phaedra biecht haar leugen op aan Theseus en sterft.

Delpeut heeft van Hippolytus (Jan-Paul Buijs), oorspronkelijk een jager die zich in de bossen ophoudt, een kunstschilder gemaakt, die buiten de stad met andere kunstenaars in een atelier woont. Een radicale keuze die de voorstelling zo nu en dan diffuus maakt. Voor welk type mensen staat Hippolytus? Waar komt die haat jegens vrouwen vandaan? Delpeut lijkt hiermee naar een heel specifieke groep mensen te verwijzen. De kunstenaar die buiten de maatschappij staat? De man die worstelt met zijn geaardheid? De richtingloze midtwintiger?

Het is even zoeken met deze Phaedra. Zeker in het begin sleept het zo nu en dan. Het spel is goed en helder gebracht, maar we worden nog niet aangesproken, noch volledig meegevoerd met de emoties of het verhaal. Hoe mooi, literair en poëtisch deze hertaling die Hugo Claus schreef ook is, de taal creëert soms ook afstand. En een onheldere keuze als de plaatsing van Hippolytus doet dat geen goed.

Vanaf de terugkeer van Theseus (Hein van der Heijden), halverwege de voorstelling, lijkt Delpeut eindelijk op stoom te komen. De regie ontstijgt het alledaagse en krijgt ritme, spanning en creativiteit. In versneden scènes wordt confrontatie met de koning en zijn thuisfront op alle vlakken belicht. Een feestelijk etentje met voedster Oenone (mooi sober gespeeld door Marlies Heuer), zijn confrontatie met Phaedra, haar verzet tegen zijn liefde, Delpeut componeert hier op filmische wijze een terugkeer: niet van een koning, maar van een echtgenoot, een vader, een gezinshoofd.

Ook het sterven van Hippolytus, in de oorspronkelijke versie door toedoen van een door de Goden aangestuurd zeemonster, is sterk. In plaats van de jagers die als boden het nieuws brengen, is het Hippolytus zelf die zijn dood beschrijft. Als de gekwelde kunstenaar doolt hij nog eenmaal in zijn atelier, fantaseert over zijn eigen, gruwelijke dood, door ‘een vrouwelijk gevaarte, dat de lucht verpestte met zijn stank, half stier, half draak, met uiers en groen als de zee’, voorafgaand aan zijn zelfmoord.

Phaedra werd gek, of Phaedra besloot gek te worden, van liefde. Dat is universeel en van alle tijden. Het is interessant hoe haar gekte juist de mensen om haar heen aanzet tot daden. Hippolytus is zichzelf niet meer voor zijn zelfmoord, en Theseus eindigt in de glazen kooi, in een toneelbeeld waarin Phaedra anderhalf uur eerder haar klaagzang begon.

Met name vanaf de tweede helft krijgt de voorstelling iets meeslepends. Dat is zeker ook te danken aan een aards spelende Van der Heijden, die met zijn huisvadervariant van Theseus de dramatiek van Phaedra en Hippolytus ontzenuwt.

Delpeut laat met deze Phaedra wel degelijk zien dat hij het klassieke repertoire in de grote zaal meester is, al moet het even op gang komen, en dat hij dat naar zijn eigen hand, tijd en ideeën kan zetten. De zelfmoord van Hippolytus illustreert dat nog het helderst.

Want de Goden van toen zijn niet meer, we zijn op onszelf aangewezen. En wat ooit sterven door toedoen van de Goden was, is nu sterven door toedoen van jezelf.

Foto: Roel van Berckelaer

Één Reactie

  1. Laura
    Geplaatst op 2 februari 2015 om 01:15 | Permalink

    Hoe mooi, literair en poëtisch deze

    hertaling

    die Hugo Claus schreef ook is.

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

De Volkskrant
★★★☆☆
'In Phaedra is dat nog het meest zichtbaar in de vormgeving: een weids en breed uitgesponnen speelvlak met een glazen huis, glazen wanden waarachter de gekwelde zielen zich verschansen, een open structuur en natuurlijk een geluidsdecor - in dit geval een geweldige soundscape die Delpeut zelf heeft ontworpen.' Hein Janssen
Het Parool
★★★☆☆
'Delpeut, opgeleid als klinisch psycholoog, heeft als regisseur twee kanten: de koele beschouwer van de mens en de enthousiaste bespeler van alle theatrale registers. In Phaedra zijn ze beide aanwezig, maar net uit balans.' Simon van den Berg
NRC Handelsblad
★★★☆☆
'De soundtrack draagt bij aan het gesoigneerde ritme van de voorstelling, met gedurfde, prettig vertragende passages met stil spel. Toch voelt de tweede helft minder in balans. Daar duwt Delpeut zijn spelers te veel in een dwangbuis van ingetogener, naturel spel.' Ron Rijghard
Trouw
★★★☆☆
'Grappig en innemend zijn de twee jongens die de jagers en bedienden spelen: stoer en joviaal smeren ze over de scène. Ontroerend is deze Phaedra overigens niet. Daarvoor zijn de personages te grimmig, te onverschillig, te verward of gewoon te laf.' Sara van der Kooi
De Telegraaf
★★★☆☆
'Spel, taal, decor, geluid en zelfs het non-verbale worden ingezet om deze Phaedra te vertellen en dat voelt soms wat onevenwichtig aan. Maar om zo’n eeuwenoud verhaal fris en modern te maken en op bepaalde momenten zelfs regelrecht binnen te laten komen, dat is een gave die Delpeut steeds beter begint te beheersen.' Esther Kleuver

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , , , , ,

  • Elders

    [cf "quote1_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote1_dequote"] [cf "quote1_auteur"]
    [cf "quote2_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote2_dequote"] [cf "quote2_auteur"]
    [cf "quote3_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote3_dequote"] [cf "quote3_auteur"]
    [cf "quote4_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote4_dequote"] [cf "quote4_auteur"]
    [cf "quote5_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote5_dequote"] [cf "quote5_auteur"]