Het is bijna een ritueel. Het publiek verzamelt zich op een parkeerplaats bij het bos. Na het scannen van de kaartjes, krijgt iedereen een spuitbus anti-insect deet in de handen geduwd. Als iedereen zichzelf heeft ingezalfd, lopen we achter elkaar het bos in. Dat alles om te luisteren naar iemand die in een boom zit. (meer…)
In een abstracte omgeving prikkelt de theatrale installatie Opstand kijkers om te kiezen. Zo toont Marte Boneschansker op Theaterfestival Boulevard niet alleen dat het wel degelijk iets uitmaakt als je ergens voor gaat staan, maar ook dat fysieke handelingen, ook al voer je ze uit binnen een fictief gegeven, door je brein en je zenuwstelsel worden geaccepteerd als echt.
Als we met de hele groep de trap op zijn gestommeld naar de studio waar Opstand wordt uitgevoerd, roept een van de performers ‘Iedereen die weleens vrijwilligerswerk heeft gedaan mag naar de overkant. Wie dat nog niet heeft gedaan, blijft hier aan de raamkant’. Meteen sjouwen twintig, dertig mensen naar de andere kant. Ze passeren een mysterieus vierkant object in het midden van de vloer, een soort kamerscherm op wielen dat bestaat uit metershoge panelen van zwart staal en zwart gewolkt papier of stof.
Na nog een aantal keren heen en weer lopen om je positie aan te geven wat betreft vliegschaamte, vleesconsumptie en het opstarten van petities blijkt plotseling een handvol mensen ingesloten binnen dat object – een krachtig ontwerp van Geartsje van der Zee, met ingrijpend effectief licht van Floriaan Ganzevoort. Gemompel in de groep, er klinkt ergens een verschrikt lachje en een zacht “oh-oh!” Een stel in het zwart geklede performers brengt het scherm in beweging en vouwen het, paneel-voor-paneel, helemaal uit. Het is bijna even lang als de ruimte tussen de ramen en de achterwand. Degenen die ingesloten waren, komen weer vrij. Maar de ruimte die we hadden is verscheurd.
Boneschansker is met haar Company bezig met een ‘jaar van verzet’. De werkmethode omvat een jaar lang denken, praten en bewegen met, rond en over een specifiek thema. Daarvoor gooit ze de deuren van haar huis wijd open en nodigt ze belangstellenden en deskundigen uit om deel te nemen aan die gesprekken en verkenningen. Er is genoeg aan de hand in de wereld om op zijn minst de mogelijkheden te onderzoeken van verzet, tegen oorlog en hongersnood, tegen doorgeschoten bureaucratie en kapitalisme, tegen de wrede omgang van de mens met de leefomgeving. Verzet is immers de kiem voor verandering.
In Opstand horen we fragmenten uit interviews met activisten. Een anarchist, iemand van Extinction Rebellion, iemand die als vluchteling naar Nederland kwam, een boze boer. En intussen kronkelt die zwarte slang ratelend door de ruimte, nu eens hier een groep opjagend, dan weer daar. We zijn als publiek inmiddels gekoppeld, en net als iedereen hou ik me aan de opdracht om mijn partner niet uit het oog te verliezen. Samen proberen we de scheidslijn te verleggen, om er doorheen te kijken naar de anderen daarachter, om te zien of ze OK zijn daar. Een koppel raakt gescheiden, de vrouw roept zijn naam en “Waar ben je?”. Hij staat vlak bij haar, maar aan de verkeerde kant van de wand. Een milde verslagenheid rimpelt door de ruimte.
De voorstelling werkt als een tierelier, en dat is te danken aan het abstracte van het toneelontwerp, de gefragmenteerde opbouw van de teksten, en de lichte desoriëntatie door de gedwongen beweging. Mijn partner en ik houden elkaar nu bij de hand want we moeten stevig doorstappen. We zijn warm, er is in onze lijven van alles alert geworden. We scannen wie in de groep zich ook zo voelt. We tasten af wat ons verzet zal zijn. En we doen het. We nemen woordeloos een standpunt in. We maken ons kenbaar. En het bizarre is: we geloven het, dat hier de hopeloosheid stopt. Ook al is die compleet fictief.
Company Marte Boneschansker vraagt je om open te staan voor een lichamelijk experiment met je rebelse ziel. Wat doe jij als er een harde lijn wordt getrokken middenin je leefwereld? Ben je je ervan bewust dat zulke lijnen er eigenlijk al liggen? Duwen die jou een kant op? Hoe lang laat je dat toe? Wanneer begint jouw verzet?
Foto: Karin Jonkers
