Theater Artemis
Oorlog (6+)
★★★★☆
De ongrijpbaarheid van oorlog
Brechtje Zwaneveld
4 februari 2017
Gezien op 3 februari 2017, Verkadefabriek, Den Bosch

Het toneel staat vol. Met ogenschijnlijk willekeurige rommel. Een autoband, karren waarmee in supermarkten de nieuwe producten worden rondgereden, asbakken, koffiekannen, een tafeltje, ergens hangt een bak om een voetbad mee te nemen. De boel oogt als een volgepropte schuur. En dan begint er iets te vallen. Een bezemsteel. En daardoor vliegt er troep in het rond. Een po waar helikopterzaadjes uit dwarrelen. Een ballon knalt, er komt rook uit een koelbox, de wereldbol valt van de pvc buis. De chaos wordt nog grotere chaos en het geluid (geknal, geraas) neemt allengs toe.

Dan gaat de deur in de verste hoek open en stappen drie soldaten uiterst behoedzaam, hun gezichten van angst vertrokken, de ruimte binnen. Onder hun voeten knalt alles. Je ziet ze denken: rechtsomkeert. Maar nee, ze moeten door.

Soldaat Willemijn (Willemijn Zevenhuizen) begint achterstevoren te praten. Dnova edeog. Soldaat Tjebbe (Tjebbe Roelofs) vertaalt. Goede avond. De langste soldaat, Martin (Martin Hofstra), doet er vooral het zwijgen toe.

Het is weer een regie van Jetse Batelaan ten voeten uit. Het publiek wordt, achterstevoren, welkom geheten bij Oorlog. ‘Een voorstelling met een korte titel en een heel groot onderwerp voor zes plus’, kondigt soldaat Willemijn aan. Een knipoog naar Batelaans oeuvre dat grossiert in voorstellingen met lange titels.

Tsja, en wat gebeurt er dan? Er volgen veldslagen. Die genummerd worden. En een titel krijgen. Ten aanval. Ten strijde. Conflict. Het bombardement. Maar ook: Rolschaatsen. Picknicken. Tikkertje.

De acteurs verdwijnen achter de gammele muurtjes van het decor. Bijten elkaar daar toe dat ze er genoeg van hebben dat Willemijn steeds de baas is. Of ze wel weet hoe moeilijk het is om de hele tijd je angsten te overwinnen. De conflicten lopen off-stage op. Er vallen gewonden.

En ondertussen mag het publiek zodra een wc-bril openklapt oorlogsgeluiden maken. Hetgeen de toeschouwers gretig doen. Er is sowieso veel hilariteit. Als de soldaten met rolschaatsen aan over de veel te hoge muur van het decor proberen te klauteren. Als de off-stage chaos steeds luidruchtiger wordt. Als de soldaten tegen wil en dank en tegen hun eigen voornemen in om lief te doen, het publiek gaan bekogelen. En vervolgens woest worden als het publiek van de gelegenheid gebruik maakt om de ballen terug te smijten.

De spelers spelen consistent bang, stamelend, een tikje onwillig zelfs. ‘Hoe lang moeten we nog?’ vraagt soldaat Willemijn ergens rond veldslag tien aan de technicus. Nog lang. Zo blijkt. Pas bij veldslag vijfduizend-nog-wat is het ‘wederopbouw’ en afgelopen.

Met de gein, de chaos en een vervreemdend tijdsgevoel zit het wel snor in deze voorstelling. Met de inhoud ook, voor zover die de ongrijpbaarheid van oorlog behelst. Maar ‘ongrijpbaarheid’ kan ook een sluiertje voor net niet genoeg dramatische bodem zijn. De diepste grief die in de voorstelling wordt aangeraakt is die van de uitputtingsslag. Omdat die blijft steken in ironie, wordt die wel duidelijk, maar niet voelbaar. En dat zou best kunnen.

Foto: Kurt van der Elst

Elders

Het Parool
★★★☆☆

Batelaans Oorlog laat weinig ruimte voor angst, verlies en verdriet. In zijn opeenvolging van veldslagen ('veldslag 3: voor volk en vaderland', 'veldslag 8: het gewapende conflict') overheerst het absurde, dat regelmatig omslaat in hilariteit.' Joukje Akveld

Trouw
★★★★☆
'Regisseur Jetse Batelaan maakt vaak vervreemdende voorstellingen, zet het publiek graag op het verkeerde been en tart het liefst alle theaterwetten. Soms levert dit briljant theater op, maar zijn geëxperimenteer kan ook irriteren. Het thema oorlog voor kinderen van zes-plus lijkt nogal riskant, gezien de oorlogen in het nieuws. Maar hij is er weer in geslaagd met succes een verrassende weg in te slaan: Oorlog is een ijzersterke komedie. Toneelspel, kinderspel en de actualiteit lopen dwars door elkaar heen in een ogenschijnlijke chaos die aan slapstick raakt.' Anita Twaalfhoven
de Volkskrant
★★★★☆
'Als er een prijs zou zijn voor het meest maffe, indrukwekkende voorstellingsbegin, wint de jeugdtheaterproductie Oorlog (6+) van Theater Artemis. In een bont, chaotisch lijkend decor vallen traag spullen om: bezems, banden, ballonnen, bekertjes, ballen. De ene klap veroorzaakt de volgende. Onzichtbare krachten trekken ergens aan touwtjes.' Annette Embrechts