Een aria voor sopraan over buurtsuper Albert Heijn in de open lucht van het natuurgebied de Rottige Meente in Friesland – waar vind je dat? De stem van Konstanze in de opera Die Entführung aus dem Serail (1782) van Mozart klinkt wondermooi; er is de avondzon, er is de prachtige muziek van Mozart, de natuur en dan deze door Nienke Otten gloedvol aangezette aria. 

Dit is slechts een van de vele prachtige operamomenten uit Ontvoering of Bevrijding?, een vrije en actuele bewerking van Mozarts opera door Opera Nijetrijne, gevestigd in het gelijknamige Friese dorp. Al vijfentwintig jaar lang brengen producent Yvon Scheper en algemeen directeur Frits van Servellen hier betrekkelijk onbekende komische of licht-ernstige opera’s uit het achttiende-eeuwse repertoire. Het blijkt een gouden keuze, want deze opera’s worden zelden of nooit uitgevoerd, ondanks de hoge kwaliteit en de vooraanstaande componisten die deze opera’s schreven. De voorstellingen spelen zich altijd buiten af, zijn vertaald en worden gezongen in het Nederlands. Na deze kwart eeuw stopt Opera Nijetrijne, en dat is een groot gemis. Bij Opera Nijetrijne is de natuur niet slechts decor, zoals bij veel buitenvoorstellingen die zo populair zijn, integendeel; de natuur wordt altijd op verrassende wijze geïntegreerd in regie en vormgeving.

Wat Opera Nijetrijne vermag aan muzikale kwaliteit en artistieke inventiviteit bewijst de première van Ontvoering of Bevrijding? Allereerst heeft bewerker en vertaler Jeroen Sarphati een herkenbare, treffende versie gemaakt met aspecten van nu, zoals Box 3, Albert Heijn dus, ‘daar heb ik geen actieve herinneringen aan’ en ‘functie elders’. Dat is niet alles. Mozarts Entführung gaat niet alleen over de liefde, in allereerste plaats gaat het over de clash tussen ‘Oost’ en ‘West’. De beeldschone jonge Konstanze en haar gevolg worden tijdens een zeeroversaanval ontvoerd en naar een oosterse slavenmarkt gebracht. Daar ontfermt zich moslim Bassa Selim (bariton Pieter Hendriks) over hen. Konstanzes geliefde Belmonte (tenor Pim van Drunen) weet de serail (het paleis of ook de harem) op te sporen en probeert zijn geliefde en haar ‘Personal Assistent’ Blondchen (sopraan Wineke van Lammeren) te bevrijden. De kwade macht, gepersonifieerd door Osmin (bas Bart Driessen), verhindert dat, maar uiteindelijk keert zich, na verrukkelijke verwikkelingen en snelle plotwisselingen, alles ten goede.

In vormgeving en kostumering komen de ‘oosterse’ sferen prachtig tot hun recht. Ontwerper Sanne Puijk verdient hiervoor alle lof. Alleen al de twee vrouwenverblijven aan het water, omsloten met doorzichtige gazen gordijnen die bewegen in de wind, zijn kunstwerken op zich. De extravagante hoeden van Konstanze en Blondchen en de oosterse dracht van Osmin en Bassa Selim nemen de toeschouwers mee.

Het team, in de regie van Nynke van den Bergh, kiest ervoor de oriëntalistische zucht naar het Oosten, die in Mozarts tijd groot was, te vertalen naar het heden: dat lukt door op slimme manier het Oosten te representeren als plaats voor healing, introspectie, mystiek. Konstanze bijvoorbeeld zoekt ginds een plek voor haar detox kuur. Haar hang naar het immateriële staat lijnrecht tegenover Belmonte als nietsontziende zakenman. Een mooie tussenrol vertolkt Pedrillo (tenor Erik Slik), die als postiljon d’amour lijntjes trekt tussen de conflicterende personages.

Ingewikkeld in elke hedendaagse opvoering is de representatie van de oosterse (lees: Turkse) wereld die de oorspronkelijke librettist Gottlieb Stephanie geeft; hieraan zijn raciale vooroordelen niet vreemd, kijk maar eens naar de rol van Osim. Tegenover hem staat de goede genius Bassa Selim, die zijn mede-protagonisten verwijt op zelfgewin uit te zijn en te handelen naar egoïstische motieven. Bariton Hendriks spreekt in dit cruciale dramatische moment het publiek toe, en hiermee is mooi gegeven dat de opera van origine een Singspiel is. Ook de angel van het mogelijke racisme is op deze manier knap onschadelijk gemaakt. We worden als publiek getuige van een opera die op interessante wijze van origine botsende en conflicterende werelden wil verzoenen; je zou kunnen zeggen: Oost ontmoet West, en die zijn evenwaardig.

De muzikale leiding is, zoals vanouds, in handen van pianist, muzikale duizendkunstenaar en bewerker Vaughan Schlepp. Met een klein, elegant en dynamisch spelend ensemble van fluit, hobo, klarinet, fagot, contrabas en piano komt de verbluffend rijke muziek van Mozart onweerstaanbaar tot leven. We proeven van uitstapjes naar bekende en onbekende aria’s uit Don Giovanni, Die Zauberflöte en Così fan tutte. Ook dat past in de traditie van Opera Nijetrijne, putten uit een rijke muzikale traditie op vanzelfsprekende wijze.

Het vraagteken uit de titel, wordt Konstanze ontvoerd naar het Oosten of ervaart ze daar juist bevrijding, is betekenisvol. In elk geval: ze weerstaat de aanzoeken van Belmonte om mee te gaan, ze heeft het druk met haar eigen leven en vooral ook met de ontdekking van de oosterse waarden. En zo is deze Entführung door Opera Nijetrijne een heerlijk zangspel, niet alleen over de liefde, al dan niet beantwoord, maar vooral over een levenshouding waarin Oost en  West elkaar vinden. Dat maakt deze komische opera tegelijk ernstig, en van veelzeggende waarde voor deze tijd.

Foto’s: Lenus van der Broek