NYX van Karlijn Hamer en het KOBRA ensemble neemt het publiek mee op een schemertocht waarin natuur, stem en elektronica samenvloeien tot een rituele overgang van dag naar nacht. Terwijl het landschap vervaagt en de duisternis ons omsluit, ontvouwt zich een poëtische vertraging die contrasteert met onze steeds oplichtende wereld. Eerst tastte ik in het donker wat betreft de intenties van het stuk, maar uiteindelijk zag ik het licht.

Een luidspreker kondigt aan dat we kunnen verzamelen bij de rode ingang. Gespannen maar nieuwsgierig loop ik mee, zonder te weten wat te verwachten. Ik weet alleen dat NYX een tocht door het bos belooft, bedoeld om het donker te omarmen, maar de vraagtekens blijven. Een aantal vrouwen leidt ons naar een ontmoetingsplek met dekens. Moeten we ergens liggen of ons warm houden? Een woordvoerster maakt duidelijk dat dit geen voorstelling is, maar een belevenis: een viering van het donker, waarin we alles met aandacht moeten ervaren.

De vrouwen stellen zich voor als zangeressen, een hint naar de muzikale ervaring die ons te wachten staat. Het koor verspreidt zich tussen de toeschouwers, met de leidster voorop als gids. In stilte lopen we vervolgens het bos in, waardoor de natuurgeluiden des te sterker tot ons doordringen. De stilte wordt langzaam doorbroken door korte kreetjes van de zangeressen, alsof ze op dierlijke wijze met elkaar communiceren. De klanken voelen zo natuurlijk dat ik het zou geloven als iemand zegt dat het dierengeluiden zijn. Wat dit uniek maakt, is hoe de stemmen ons omringen: geluiden van verschillende afstanden vloeien in elkaar over, waardoor we steeds dieper opgaan in het bos. Intussen wordt het langzaam donkerder, tot we aankomen bij de plek waar de echte voorstelling nog moet beginnen.

In het donkerste deel van het bos, slechts doorbroken door enkele sprankjes licht, staan twee rijen stoelen opgesteld. We nemen plaats, gericht op een zwart gat waarin niets te zien is. Een van de zangeressen vraagt ons te focussen op het donker, de omgeving en de geluiden, en de tijd zelf het werk te laten doen. Vanaf dat moment laat ik mijn verwachtingen los en geef me volledig over aan de ervaring.

De zes zangeressen achter ons zetten in met klanken zonder woorden, zorgvuldig op elkaar afgestemd. Het lijkt alsof ze een bal van geluid naar elkaar overgooien, waardoor de zang zich als een cirkel om ons heen verspreidt. Het effect is haast buitenaards: een zwevend, pulserend geluid dat je volledig opslokt. Wat deze belevenis versterkt, is hoe de natuur zich ermee vermengt. Het kraken van takken, het ritselen van bladeren en de wind die de bomen beroert vormen een organisch onderdeel van het geheel, waardoor het bos zelf onderdeel van het ensemble lijkt te zijn.

Het meest indrukwekkende aan NYX is hoe talloze onbeheersbare factoren samensmelten tot een coherent geheel. De klanken van de zangeressen vermengen zich met de natuur en roepen een sfeer op die balanceert tussen een dromerige Eftelingwereld en de rituele, strijdachtige energie van de Na’vi uit James Camerons Avatar. NYX is geen voorstelling die je bekijkt, maar een ervaring die je overkomt.

Door de aandacht te richten op de kleinste details, van de meerstemmigheid van de zang tot de geluiden van het bos, word je losgetrokken van de dagelijkse realiteit en beland je in een beleving waarin tijd nauwelijks nog bestaat. Een van de meest verrassende momenten is het verdwijnen van de zangeressen achter ons langs het donker in. Hun stemmen blijven overal om ons heen klinken, versterkt door de echo’s tussen de bomen.

Het spel met zichtbaarheid en geluid maakt voelbaar hoe je, juist door weinig te zien, soms meer kunt waarnemen. Het donker, vaak geassocieerd met angst en gevaar, wordt hier gevierd als ruimte voor rust, overgave en persoonlijke interpretatie. In die stilte en dat samenspel van natuur en zang wordt duidelijk dat het donker niet leeg is, maar vol ervaring en betekenis. NYX weet die boodschap prachtig over te brengen.

Foto’s: David Hup