Nothing Bigger Than Humanity brengt de humaniteit na al het leed in de wereld weer een stukje dichterbij. In een drie uur durend muzikaal ritueel vervlechten opnames van vijf getuigen van ingrijpende gebeurtenissen zich met semi-geïmproviseerde live muziek en reacties uit het publiek. Het wil een pleister zijn op onze ziel door het samen luisteren in een gedeelde ruimte waar er alleen maar zorg is voor elkaars kwetsbaarheid.
Deze voorstelling is inmiddels een beproefde formule geworden. Ze is het logische vervolg na Millenial History (2022), dat als een live podcast naar de menselijke geschiedenis door de ogen van millenials keek, en For Real (2024) dat als theatrale radioshow over systematisch seksisme in de cultuursector verhaalde.
Al sinds de voorstelling Xenitia (2016) onderzoekt Andrea Voets een nieuw genre, ‘muzikaal journalisme’, als artistieke en theatrale vorm, waarvoor ze Resonate Productions oprichtte. Op haar harp plukkend zoekt ze steeds naar de juiste snaar om levensechte en vaak ongehoorde verhalen in de juiste toon weer te geven.
In Nothing Bigger Than Humanity gaat het concreet om vijf historische gebeurtenissen: de verborgen, ‘zwarte kinderen’ onder de eenkindspolitiek in China tussen 1976 en 2016, de laatste jaren van Apartheid en Truth and Reconciliation in Zuid-Afrika in de jaren negentig, de Iran-Irak Oorlog van 1980 tot 1989, de Bhopal gasramp in India op 2 december 1984, en het staat- en narco-geweld in Mexico uit de jaren tachtig, maar ook negentig en 2000.
Het zijn zware thema’s, die door stemmen van echte mensen indringend worden verteld. Als een soort etnografische onderzoeksjournalist heeft Voets steeds de tijd genomen om die verhalen in interviews zorgvuldig op te nemen. En in de voorstelling zorgt ze ook dat ze gevoelig binnenkomen, met een soundscape die ze ter plekke op de vloer creëert met haar team: mezzo-sopraan Ekaterina Levental ook op harp en Anastasis Sarakatsanos op piano en qanun.
Als publiek zit je in een halve cirkel rondom het muzikale midden waar de twee imposante harpen bovenuit rijzen. De cirkel doet een beetje denken aan het theatron in het aloude Griekse theater, maar het heeft ook iets van de democratische opstelling van de agora in de oude Griekse volksvergaderingen in Athene.
Net als bij For Real zijn er momenten in de voorstelling waar de toeschouwer wordt uitgenodigd om vrijwillig aan tafel te schuiven om te reflecteren op de verhalen. Daardoor ontstaat een soort dialoog, een debat tussen de muzikale voorgangers en maximaal twee toehoorders. Wie liever even niet wil praten kan gedachten kwijt op postkaartjes die je ook anoniem aan een muur kunt prikken. En voor wie het even te veel wordt is er ook een zorgpersoon aanwezig – een ‘listening ear’ – met wie je even apart kan praten.
De verhalen die uit de luidspreker klinken, komen soms heftig binnen. Het doet veel met je wanneer je luistert naar een onzichtbare stem van een verborgen kind, nu volwassen, die ongedwongen haar relaas doet. Onder het eenkindsbeleid van China moesten ‘illegale’ kinderen (‘hei haizi’ oftewel ‘zwarte kinderen’) zich namelijk verschuilen.
‘Dat moet een grote opoffering geweest zijn’, hoor je Voets zeggen in het interview. ‘Tja, maar niemand van ons herkende dat werkelijk als een opoffering van de kinderen. Het werd aanzien als je verantwoordelijkheid’, klinkt het schokkend. ‘Families konden hun inkomen verliezen. Je kan je zusje of je broertjes onderwijs riskeren. Je moest onzichtbaar worden voor de sociale netwerken. Het was erg moeilijk. Hoewel ik op school zat, was ik niet toegestaan vriendjes te maken. De leerkrachten en scholieren zagen me niet graag komen, wat begrijpelijk is want ze vonden mij oneerlijk.’
Ik voelde hoe ik met mijn hele ziel die persoon wilde omhelzen, terwijl ik ook moest denken aan mijn eigen kindertijd, en hoe traumatisch dit allemaal moet geweest zijn voor die kinderen, voor hun identiteitsbegrip en voor familiebanden. En zo luister je in gemeenschap van vreemden naar verhalen die van heel ver klinken, maar toch ook heel dichtbij.
De muziek werkt dan zalvend in deze zoektocht naar intermenselijke verbinding, terwijl het je oren scherpt om écht naar elkaar te luisteren, met empathie en solidariteit. Eigenlijk zouden we dit soort muzikale rituelen met diepgravend journalisme in elke stad of dorp moeten hebben, waar we even als gemeenschap kunnen samenkomen en het nieuws van de dag verwerken. Er is ook zoveel leed in de wereld, het publiek heeft er duidelijk nood aan.
Aan het eind schuift een toeschouwer een beetje weifelend aan de tafel en fluistert verbijsterend: ‘Het heeft allemaal geen zin meer.’ En toch geeft deze voorstelling hoop. Het is in deze breekbare maar veilige ruimte van even samen zitten en luisteren dat we elkaar weer kunnen vinden in de humaniteit die we uit het oog verloren hebben.
Beeld: Rosa Quist Photography
