‘Je moet toch weten wie je grootouders zijn?’ vragen de klasgenoten van Novi (Sharifa Smith) verbaasd wanneer zij tijdens een schoolopdracht als enige geen foto van haar opa bij zich heeft. De klas maakt een stamboom, maar voor Novi is dat minder vanzelfsprekend dan voor haar klasgenoten.

Kakek, Opa & Ik (8+) is familievoorstelling over afkomst en identiteit van Studio Figur en Dawn Collective. Met poppenspel, live cinema, schaduwspel, dans en muziek wordt het verhaal van Novi verteld. De inspiratie hiervoor komt uit de familiegeschiedenis van regisseur Noufri Bachdim. Zijn twee opa’s vochten tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog aan tegenovergestelde zijden van de strijd.

Het onvermogen om antwoord te geven op de vragen van haar klasgenoten maakt Novi boos. Ze rent weg van school en zoekt haar toevlucht op zolder. Novi’s boosheid, die ze zelf niet helemaal kan duiden en lijkt te staan voor het intergenerationele trauma dat in haar huist, is een terugkerend thema in de voorstelling en krijgt mooi vorm in zwarte, demonische vogel-handpoppen, die door danser Afra Ernst tot leven worden gebracht.

Op zolder stuit Novi op foto’s van haar opa’s. De ruimte wordt een portaal naar haar familiegeschiedenis, vanwaaruit een reis naar voormalig Nederlands-Indië begint. Daar leert ze haar beide opa’s kennen als kinderen: de Indonesische opa op Sulawesi en de Nederlandse opa op Sumatra. Beide plekken worden ingeleid door live cinema: verfijnde maquettes worden op een groot batikdoek geprojecteerd, dat tegelijk als achterdoek dient.

Opvallend is hoeveel aandacht de voorstelling besteedt aan de introductie van de opa’s als kinderen. De jongens – twee houten poppen die met veel kundigheid en spelplezier bespeeld worden door Alexander Brouwer en Jorrit de Vries – leren we kennen als ‘gewone’ jongens die ganzenbord spelen en kattenkwaad uithalen. Onschuldig en nog los van de rollen die ze later in de geschiedenis zullen krijgen. Bachdim kiest daarmee voor een brede blik op het leven van de opa’s, waarin hun onderlinge strijd niet centraal staat.

Uit die keuze spreekt warmte en nieuwsgierigheid, een beetje als een kleinkind dat zich afvraagt wie zijn opa’s eigenlijk waren voor ze opa werden. Keerzijde is wel dat door de lange introductie, waarin conflict ontbreekt, de voorstelling in het midden aan spanning verliest. Hoewel het duidelijk is dat Bachdim de historische context niet voorop wil zetten, doet de onafhankelijkheidsoorlog wel erg laat zijn intrede en krijgt Novi’s uiteindelijke ontdekking dat haar beide opa’s aan tegenovergestelde kanten van de oorlog stonden te weinig gewicht. Dat is jammer gezien de omvang en complexiteit van die oorlog en ook omdat de voorstelling suggereert dat Novi hiermee eindelijk begrijpt waar haar ongrijpbare boosheid vandaan komt.

Waar Kakek, Opa & Ik inhoudelijk wat wankel staat, overtuigt de voorstelling wel op muzikaal en visueel gebied. Zo is de strijd tussen de opa’s tijdens de onafhankelijkheidsoorlog kort, maar prachtig verbeeld als hanengevecht, eerst als projectie en vervolgens live uitgespeeld door Brouwer en De Vries in batik hanenkostuums (Annelies Michelle Shakison). Ook zeker het benoemen waard is de compositie van Sebastiaan Bax die als een constante soundscape onder de voorstelling zit. Al bij binnenkomst intrigeert de muziek met hints van gamelan en een enigszins ongrijpbaar karakter. De filmische compositie geeft de gebeurtenissen op het podium emotionele lading en vormt de stuwende kracht van de voorstelling.

De liedteksten (Faradays & Kevin van Moorsel) zijn in tegenstelling tot de gelaagde compositie dan weer erg direct, op het zoetsappige af. Hoewel er uiteindelijk ook een mooie en belangrijke zin voorbij komt: ‘Als jij niet daar was, kan ik niet vertellen’, verwijzend naar het zogenoemde ‘Indisch zwijgen’. Het is hoopvol dat Novi aan het eind van de voorstelling wel een verhaal heeft om op school te vertellen.

Foto’s: Karin Jonkers