‘Wat jij hebt geleerd, heb ik geleefd hè’, zegt Layla halverwege de voorstelling en legt daarmee haar vinger op de zere plek. Hoge bomen, een nieuwe theatertekst van Koen Caris, is een spannende confrontatie tussen twee ongelijke tegenstanders.

Met het idee voor Hoge bomen won hij de derde open call van Theater Bellevue en Het Nationale Theater, bedoeld voor nieuw of minder gevestigd schrijftalent. Caris is overigens geen nieuwkomer; hij heeft de nodige ervaring: als bewerker van onder meer Bonita Avenue (2022) en Komt een vrouw bij de dokter (2023) en als schrijver van onder andere Waterlanders (2024) voor Kobra Theaterproducties. Zijn debuutroman Stenen eten (2021) werd bekroond met de Hebban Debuutprijs en onlangs verscheen zijn tweede roman Stad O.

Centraal in zijn nieuwe stuk Hoge bomen staat de vraag: hoe gaan wij om met plegers van grensoverschrijdend gedrag? Zijn zij veroordeeld tot levenslang of verdienen zij een tweede kans? En zo ja, hoe dan? En wie bepaalt dat dan? Moeten we überhaupt moeite doen om ons in daders te verplaatsen? Een uitermate actueel thema: het is inmiddels alweer acht jaar geleden dat de #MeToo-beweging wereldwijd aandacht vroeg voor grensoverschrijdend gedrag en (seksueel) machtsmisbruik door publieke figuren, en het onderwerp is nog steeds aan de orde van de dag.

Caris schreef een geweldige tekst waarin de theoretische vragen over schuld en boete op het scherpst van de snede worden afgevinkt. Het verhaal gaat over Leyla (Soumaya Ahouaoui), een actrice die een nieuw leven heeft opgebouwd na seksueel geweld van de gevierde theaterregisseur Sven (Bram Coopmans). Vier jaar later staat Sven plotseling bij haar op de stoep met de vraag of ze wil bijdragen aan zijn nieuwe voorstelling. Hij heeft geleerd van zijn fouten, zegt hij, en hij wil nu een voorstelling maken over zijn daderschap. Zij mag aan het eind van de voorstelling live voor publiek bepalen wat voor straf hij heeft verdiend. Doet ze mee?

De voorstelling speelt zich af op een verhoogd vierkant podium (scenografie Nina Kay), alsof er een bokswedstrijd wordt gespeeld. ‘Hup, de vloer op’, klinkt het een paar keer, een geestige verwijzing naar het gelijknamige tv-programma. Achterin de zaal – de Palonizaal van Theater Bellevue – hangen parallel aan de ronde ramen grote videoschermen. Een wendbare videocamera wordt op allerlei manieren ingezet. Sfeerbeelden worden afgewisseld met een blik op de stad door de open ramen en met levensgrote close-ups van de acteurs.

Aanvankelijk is Leyla verrast door zijn bezoek en in de war over zijn vraag, maar ze herstelt zich snel. ‘Het is jongetjesdenken dit. Speelplein-gerechtigheid. (…) Je bent Marina Abramović niet.’ In regie van de jonge regisseur Raygin Fullinck (in 2024 afgestudeerd aan de Regie Opleiding Amsterdam) ontspint zich een spannende confrontatie tussen dader en slachtoffer waarin macht en machteloosheid, woede en angst om beurten de boventoon voeren. Met name Ahouaoui richt zich geregeld tot het publiek, waardoor het spel boven puur realisme uitstijgt. Door het voortdurend wisselen van de videobeelden – al dan niet op de spelers gericht – wint de voorstelling aan dynamiek en intensiteit.

Coopmans laat fraai zien dat achter of onder zijn houding van nederigheid nog steeds een arrogante man schuilgaat. Al lijkt zijn idee nobel – hij wil met zijn publieke boetedoening andere (potentiële) daders leren hoe ze zijn fouten kunnen voorkomen – het getuigt van weinig begrip voor Leyla als slachtoffer. ‘Het gaat gewoon weer over Sven Sven Sven Sven’, concludeert Leyla aan het slot. Ahouaoui munt uit in fysiek spel en vooral in het tweede deel is zij de bovenliggende partij. Het is dan een jaar later, Sven heeft zijn stuk gespeeld – zonder haar – en de recensies zijn lovend: ‘rauw, oprecht, nietsontziend theater’.

In dat tweede deel worden de rollen omgedraaid – letterlijk. De voorstelling gaat zo ook voortdurend over de kracht van theater maken. ‘Jij weet op welke knoppen je moet drukken om emoties te zaaien en begrip te oogsten, dat is je vak. En iedereen vindt dat dan kwetsbaar en rauw en nietsontziend, en ik dacht alleen: het is zó slim gedaan’, zegt Leyla. ‘Ik kreeg er buikpijn van hoe goed jouw opbouw klopte.’

Hoge bomen is een uiterst intelligente en geestige voorstelling waarin telkens weer een andere kant wordt belicht van de kwestie van seksueel geweld, zowel vanuit het perspectief van de dader als dat van het slachtoffer. De voorstelling raakt zowel het hoofd als het hart: het gaat over verzoening, toenadering, wraakgevoelens en verdriet om het plezier dat ze ooit hadden, maar ook over boeiende ethische vragen over schuld, boete en vergiffenis.

Foto’s: Juliette de Groot