In het dagelijks spraakgebruik is het woord ‘allegaartje’ een pejoratief. Maar dat het ook tot een compliment kan leiden, bewijst deze voorstelling met operazangers, een dj, moderne orkestinstrumenten, Afrikaans slagwerk, balletdansers en hiphoppers die ook een koor vormen.

Na een stemmig begin waar de onvergelijkelijke Claron McFadden eerst solo, later samen met begeleiding van slagwerker Carlo Hoop op een talking drum, een duizelingwekkende vocalise laat horen, komen alle andere performers van alle kanten samen op het verder bijna lege toneel van de Nationale Opera & Ballet. Onder regie van Kenza Koutchoukali, choreografie van Shailesh Bahoran en muzikale leiding van Lochlan Brown vertellen ze het verhaal van Anansi, de bekende spin met schelmenstreken uit de Akan cultuur van West-Afrika, die de oversteek heeft gemaakt naar Zuid-Amerika en het Caraïbisch gebied.

Librettist Maarten van Hinte heeft voor componist Neo Muyanga een situatie geschilderd waarin Anansi de verhalen van de wereld wil bevrijden uit de handen van zijn tegenspeler: de machtige Tigri die in zijn paleis de verhalen gevangenhoudt, zodat alleen hij kan bepalen welke verhalen naar buiten komen en welke niet. Anansi neemt de uitdaging aan, verschalkt een aantal vijanden van Tigri, dreigt zelf slachtoffer te worden van Tigri’s kuiperijen, maar met hulp van zijn vrouw Makuba slaagt hij uiteindelijk in zijn missie.

Deze voorstelling biedt een buitengewoon aantrekkelijk en origineel muzikaal idioom dat met verve en vol overtuiging over het voetlicht wordt gebracht. De tekstbehandeling voor klassieke zangers blijft, zoals voor zoveel hedendaagse componisten, een lastige uitdaging en leidt soms tot weinig soepele fraseringen van de tekst. Maar daar staat veel moois en interessants tegenover. Zo werkt de complete dansgroep heel effectief ook mee als koor, waardoor een fraaie afwisseling van de soms bijna gesproken koren met de klassieke soli tot stand komt.

De verhalende elementen zijn uitgewerkt in scènes waar Anansi (Thando Mjandana) de confrontatie aangaat met Tigri (Frederik Bergman), daarbij geholpen door zijn vrouw Makuba (Katia Ledoux). Die worden afgewisseld met goed gedoseerde dansnummers, die vaak in direct contact met de enthousiaste zaal gebracht worden. Gebroederlijk dansen de junioren van Het Nationale Ballet tussen de hiphoppers, en op gezette tijden slaagt de voortreffelijke Patrick Karijowidjojo erin als een soort dansante MC de hele zaal mee te krijgen op het ritme van de dansers.

Ook de vormgeving is geslaagd: de dansensembles en solisten zijn smakelijk uitgedost en een soort energiek optimisme overstraalt de hele voorstelling. Dit is een waarlijke familievoorstelling in de breedste zin van het woord.

Alles aan deze voorstelling is sympathiek. Het idee erachter, de performers, de combinatie van genres, stijlen, codes, de open uitvoering in direct contact met de zaal. Eigenlijk is kritiek niet ter zake doende. Natuurlijk, Anansi wordt, om toch vooral het historisch aandeel van vrouwen te onderstrepen, wel heel erg gereduceerd tot een mokkende marionet in de handen van Makuba; de aard van de verhalen waar het nu precies om gaat wordt niet verder ingevuld, de schelmenstreken van Anansi lijken weinig impact te sorteren, en eigenlijk word je niet echt een verhaal ingetrokken. Maar waar het wel om gaat is het feest van de inclusie, en dat wordt hier overtuigd gevierd.

Het verhaal dat verteld wordt, is dan ook een sprookje, maar de voorstelling zelf is een feestje. Misschien zijn we wel aanwezig bij de geboorte van een nieuw soort volkstoneel, een mogelijk volkstoneel van de toekomst. En als dat het geval is: gelukkig dan het volk dat zich aan dit soort volkstoneel komt laven.

In deze reactionaire tijden in elk pleidooi die de tegenovergestelde richting in wil, meer dan welkom. Zo’n pleidooi is zelfs niet zonder risico: aan de andere kant van de oceaan zijn dat soort pleidooien de lokale Tigri zeer onwelgevallig en worden die as we speak weggezet achter slot en grendel. Laten we hopen dat elke Tigri zijn eigen ‘chocola’ heeft waarmee hij gepaaid en uiteindelijk overwonnen kan worden. Deze herinstudering heeft sinds zijn première in 2021 alleen maar aan actualiteit gewonnen.

Beeld: Bart Grietens