Dat het reizende theaterfestival de Parade ook diepgang aandurft, naast entertainment en puur spelplezier voor acteur én toeschouwer, bewijst de indringende voorstelling Gif & honing door TG Gouden Bergen. Tegen een grauwgrijs decor van halfvolle vuilniszakken brengen spelers Marie Körbl en Soufiane Moussouli in samenwerking met maker en regisseur Nina-Elisa Euson een voorstelling over eerwraak. Dit is theater als een subtiele balanceeract, dat begint al meteen.

Euson heeft de Marokkaanse acteur Moussouli gevraagd mee te doen, goed, hij is bekend van  de misdaadserie Mocro Maffia en dat trekt publiek, zoals Euson toegeeft. Moussouli gaat het gesprek  direct aan: als eerwraak het onderwerp is, dan zijn Marokkanen en moslims altijd gevraagd, daar horen ze zogezegd bij. Waarom is dat zo, is dat geen typecasting?

Uitgangspunt voor de voorstelling is de verdrinkingsdood van het 18-jarige Syrische moslimmeisje Ryan Al Najjar, dat in juni 2024 werd gevonden in Flevoland. Haar mond was dichtgeplakt met duct tape, haar armen op haar rug vastgeplakt. De acteurs vertellen de case history exact na: ‘Liefst achttien meter tape was gebruikt.’ Moussouli zegt het geëmotioneerd: ‘Er dreef iets op het water dat daar niet hoorde. Met zes man hebben we haar aan de kant getrokken, ik had het ook alleen kunnen doen.’

TG Gouden Bergen bracht eerder voorstellingen op de Parade met grote maatschappelijke thema’s, onder meer over de plaats van de vrouw in de samenleving en migratieproblematiek, zoals Zand erover en Hoop gezocht. Nu is er Gif & honing, als eindvoorstelling in deze reeks. Regisseur Euson is als speler live op het toneel en ze vertelt wat haar bewoog deze voorstelling te maken. Dat is een vondst; als toeschouwer ben je getuige van the making of én van het eindresultaat.

Niet alleen het lot van Ryan geven zij gestalte, ook andere voorbeelden van femicide, een haatmisdrijf jegens vrouwen eenvoudigweg omdat ze vrouw of meisje zijn, komen aan de orde. Het is een zwaar onderwerp dat de drie spelers confronterend brengen, in een duister decor van Pluck Venema en Leandra Hak met dreigende composities, vol ingehouden spanning van Jerry Bloem.

Spel en reflectie wisselen elkaar af. Qua spel zijn de scènes prachtig waarin een zeemeermin tegen de  zwarte achtergrond, als in het diepe water, vloeiende kronkelbewegingen maakt, waarbij ze verhaalt over haar vader en de zee zelf die haar altijd beschermden tegen het water; dat water, dat was haar bondgenoot. Dat zou haar nooit kwaad doen. Mooi beeld, dat contrasteert of beter resoneert met de verdrinkingsdood van Ryan. Op poëtische wijze krijgt het onder-water-zijn een sterke, symbolische lading.

Qua spel en sfeer staan de meer cerebrale scènes daar strak tegenover, zoals bijvoorbeeld die waarin de drie spelers laten zien hoe wraak escaleert. Stel: iemand steelt een paar schoenen, jij steelt die weer terug maar je hebt een stel neefjes opgetrommeld. Die stelen de schoenen terug, maar ook meer: ze dagen uit, gaan met elkaar de strijd aan. Dat roept weer nieuwe agressie op.

Op die manier golft wraak heen en weer, en groeit. De spelers betrekken ook de toeschouwers erbij, met de vraag of zij weleens wraak hebben gekoesterd. Er klinkt instemming. Een groot nadeel is dat de toeschouwers een koptelefoons uitgereikt krijgen, die feitelijk geen meerwaarde heeft. De Cinerama-tent is niet zo groot dat een geoefend speler zich niet verstaanbaar zou kunnen maken, bovendien vervlakt een koptelefoon de stemmen en haalt nuances weg. Sowieso sluit zo’n ding aan je oor je af van zowel de zaal als wat er op het toneel gebeurt; je mist sfeer, nabijheid bij het spel en contact met de spelers.

Dat laatste is bij een voorstelling als deze essentieel: Gif & honing zegt het in de titel al, wat zoete wraak lijkt te zijn is feitelijk een giftig cocktail van woede en onmacht. Sterk is de dialoog tussen Moussouli en Körbl, tussen niet-westerse en westerse cultuur. Moussouli benoemt dat wat ‘wij wraak noemen, bij jullie familiedrama’ heet, met andere woorden: wraak is niet per se gerelateerd aan de moslimgemeenschap.

En Körbl geeft toe dat zij, als blonde westerse touw, minder geneigd is tot wraak, want het leidt niet tot verzoening. Ook voelt zij zich gedragen en gesteund door het Nederlandse rechtssysteem dat voor haar de straf bepaalt. Ze hoeft geen eigen rechter te spelen. Dat geldt voor de moslims niet of minder.

Telkens komen de spelers terug op de complexe vraag waar de grens ligt. Ze vangen die complexiteit in analytische beschouwingen, vooral maker Nina-Elsia Euson doet dat. Moussouli en Körbl daarentegen spelen de emoties, de vertwijfeling, stellen hardop de belangrijke vragen. Aan het slot zweeft de zeemeermin gewichtloos in het water, bijna vloeibaar uitgelicht door Jurre Smulders. Ondertussen kijken we anders naar deze watergodin.

Foto: Erik van ’t Hof