Meneer Pamuk leeft, net als zoveel ouderen in Nederland, een eenzaam en eentonig bestaan. Hij zit in zijn leren stoel en dommelt weg onder zijn krantje. Opstaan gaat moeilijk, dus dat doet hij het liefst zo min mogelijk. Tot er plotseling een baby aan zijn deur wordt afgeleverd. Gammel is warm poppentheater over ouder worden, terugkijken en verderleven.

Studio Figur maakt ‘figurentheater’. Met poppen en maskers vertellen de drie acteurs (Pluck Venema, Toon Kuipers en Niels Kuiters) het levensverhaal van meneer Pamuk. Wanneer Kuipers het masker van meneer Pamuk opzet, verandert de manier waarop de andere acteurs met hem omgaan. Meteen wordt hij betutteld en mag hij zelf geen beslissingen meer maken. Misschien is het niet zo gek dat meneer Pamuk zelf ook denkt dat hij niks meer kan. Tot die baby voor de deur, dus.

De baby neemt meneer Pamuk, als een soort Dickens-geest, mee langs beelden uit zijn verleden. Het is een levensloop volgens het boekje. Trouwen, kinderen, dienstplicht, een baan. Hij heeft twee grote liefdes, als een rode draad door zijn leven: muziek en zijn vrouw. Wanneer hij de één verliest, raakt ook de andere zoek.

Door het gebruik van poppen wordt Gammel als vanzelf een studie van hoe een mens zich beweegt in verschillende levensfases, van wiebelige eerste stapjes tot kromgebogen schuifelen. De poppen (gemaakt door Venema), die de jongste versies van meneer Pamuk verbeelden, zijn prachtig en komen door het zorgvuldige poppenspel van de drie acteurs helemaal tot leven.

De volwassen personages worden verbeeld met maskers. Vooral het masker van de bejaarde Pamuk is een sterke vondst: de rimpels en groeven in zijn gezicht worden benadrukt, en zijn gezicht lijkt net als hijzelf vastgeroest met de tijd. Bovendien geeft het hem een permanent vriendelijke uitstraling, waardoor je direct sympathie hebt voor deze oudere man. Bij de jongere personages werken de maskers minder goed, omdat ze variatie in gezichtsuitdrukking onmogelijk maken. Tegelijkertijd geven de maskers en poppen wel iets universeels aan het verhaal: omdat je niet precies ziet wie erachter zit, zou dit over iedereen kunnen gaan.

In de voorstelling wordt nauwelijks gesproken. Wanneer de jongen opgroeit, krijgen hij en de personages om hem steeds meer taal. Dat is een mooie lijn, al stokt die dramaturgische ontwikkeling na de schooltijd van de jongen. In plaats van taal is de muziek bij Gammel leidend, wat een sterk gegeven is. De acteurs zetten bij aanvang van de voorstelling een platenspeler aan, die onophoudelijk door blijft spelen en een stuwende functie in het verhaal lijkt te hebben. De warme, jazzachtige soundscape van Sebastiaan Bax illustreert ontwikkelingen in tijd, plot en emotie. Omdat de muziek aan één stuk door speelt, voelt Gammel bijna als een lange videoclip.

Regisseur Noufri Bachdim verweeft met Gammel mooi verschillende disciplines met elkaar. De muziek vertelt het verhaal net zoveel als de acteurs, de poppen en de fantasierijke, cartooneske vormgeving. Het verhaal op zichzelf is eenvoudig, maar met de poppen en de soundscape wordt Gammel een lief en ontroerend geheel.

Foto: Bart Grietens