Voor wie de oorspronkelijke productie niet heeft gezien, is Foxtrot een enigma. We weten dat de musical van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink een mijlpaal was in de Nederlandse musicalgeschiedenis, en velen kunnen meezingen met klassiekers als Sorry dat ik Besta of De Dertiger Jaren. Maar degelijk beeldmateriaal of een script van de oerversie uit 1977? Daar moet je goed voor zoeken. Nieuwsgierige musicalfans mogen daarom de herneming van MediaLane niet missen. Waar gaat die musical toch over, waar Schmidt en Bannink zoveel succes mee hadden? En heeft het de tand des tijds doorstaan?

Ja en nee. Het script van Schmidt – met bewerkingen van Dick van den Heuvel en regisseur Joep Onderdelinden – wordt pas spannend in de tweede akte. Maar de waarschuwingen in haar liedteksten over struisvogelpolitiek en wankele vrede zijn vijftig jaar later griezelig actueel.

In Foxtrot volgen we Josien (Teuntje Post), een meisje uit de provincie die in de jaren ’30 naar Amsterdam trekt en onderdak vindt in een artiestenpension. Daar nemen pensionhoudster Mathilde (Gerrie van der Klei), schoonmaakster Rosie (Marjolijn Touw) en revue-duo Jules en Lisette (William Spaaij en Renée de Gruijl) haar onder hun hoede en verliest ze haar onschuld. Ze leert over het bestaan van homoseksualiteit en wordt na een avontuur met Jules’ vriend Paul (Jip Bartels) ongewenst zwanger. Terwijl er in Amsterdam druk gefeest en gevreeën wordt, verraadt een radiobericht en een overvliegende zeppelin het naderende gevaar van de nazi’s.

‘Een bittere bonbon met heel veel suiker eromheen’, zo omschreef Schmidt Foxtrot ooit. In deze nieuwe versie is er uitbundig met suiker gestrooid. Cocky van Huijkelom ontwierp prachtige okergele jurken voor het finalenummer, terwijl het decor van Joris van Veldhoven en de projecties van Arjen Klerkx steeds voor visuele verrassingen zorgen: van strakke art deco patronen in een nachtclub, of een imposant glas-in-lood raam in een grand café. Slim zijn de projecties die opdoemen tijdens Iedereen Was Zo, waarin Josien zich realiseert hoeveel kunstenaars heimelijk homoseksueel waren. De schilderijen van sensueel poserende blote mannen suggereren dat het al eeuwen een open geheim was.

Maar de bittere nasmaak laat lang op zich wachten. De meer grimmige en melancholische liedjes als Niks aan de Hand, Romeo en Julius en Dansen op een Vulkaan zitten in de bewerking van Van den Heuvel en Onderdelinden allemaal in de tweede akte, terwijl ze daar niet allemaal op hun plek lijken. Niks aan de Hand is van oorsprong de pauzefinale, en paste daar beter dan Maison Toinette, een productienummer waarin Josien nieuwe kleding past, maar je geen reden geeft om met spanning op een tweede helft te wachten.

Gebrek aan spanning is een groter probleem in de eerste akte. Er is veel expositie, maar de grote drama’s komen pas na de pauze. In The Dutch Don’t Dance en het eerdergenoemde Maison Toinette transformeert Josien in een hip Amsterdams meisje, maar verder gaat het vooral om de swingende dans. Ook latere nummers lijken soms uit de lucht te vallen. Er is niet echt een reden voor Mathilde om Kleine Zwakke Vrouw uit Heerlijk duurt het Langst te zingen. En toch horen we het graag: het is immers Gerrie van der Klei, die prima raad weet met de klassieker van Schmidt en Bannink, en er een gevoelig jazzy nummer van maakt.

Foxtrot is dus geen perfecte musical, maar er valt toch veel te genieten. Naast de mooie vormgeving en Van der Klei, die met Marjolijn Touw dikwijls de lachers op haar hand heeft, staat er een sterk dansend ensemble op het podium. Choreograaf Eline Vroon levert weer mooi werk en geeft in Niks aan de Hand haar antwoord op de originele choreografie van Paddy Stone: waar Stone struisvogelveren liet veranderen in zwepen, laat Vroon de stokken van een showballet geleidelijk een hakenkruis vormen.

William Spaaij geeft als Jules een integere vertolking van het welbekende nummer Sorry dat ik Besta, terwijl Renée de Gruijl moeiteloos de glamour van een doorgewinterde revuester uitstraalt. Teuntje Post is de ontdekking van de voorstelling. Josien is een typische Schmidt-heldin: burgerlijk, maar ook iemand die wil losbreken uit haar burgerlijke omgeving. Bij Post voel je die dubbele laag gelijk: ze lijkt een naïef, keurig meisje, maar onder de jampotbril schuilt een veel brutaler personage.

‘Dansen op een vulkaan’ zingt het ensemble in het slotnummer. In 1977 zat Nederland midden in de Koude Oorlog en wist het niet waar het gevaar vandaan zou komen: ‘die van links of die van rechts, dat kunnen we nog niet weten’. De herneming uit 2001 ging op 16 september in première, nog geen week na de aanslagen op de Twin Towers. In januari 2026 wankelt de naoorlogse internationale rechtsorde, en lijken we opnieuw op een vulkaan te dansen. ‘De sirenes zijn allang gegaan, maar we trekken ons er niks van aan’. Bijna vijftig jaar oud, en toch blijven de teksten van Schmidt actueel.

Foto’s: Danny Kraan

Dit is de 10.000ste recensie op Theaterkrant!