Recensie

Five Easy Pieces
Milo Rau / IIPM / Campo
★★★★☆ Toneel
15 mei 2016 - Kunstenfestivaldesarts Brussel, België - Speellijst
Kinderen spelen Dutroux-zaak na
Door gepubliceerd 27 mei 2016

De zaak-Dutroux moet zowat het grootste trauma van België zijn dat diep in het collectief geheugen gegrift zit (nu gevolgd door de aanslag van 22 maart). Daarover een stuk maken? Een kolfje naar de hand van de Zwitserse theatermaker Milo Rau, die geprezen wordt om zijn politiek documentair theater. Maar Dutroux laten spelen door kinderen?! Kinderen die ongedwongen en onschuldig horen te spelen, kun je toch niet zo’n gruwel laten brengen? Milo Rau doet het wel, en op zijn manier schitterend: Five Easy Pieces heeft als onderwerp de zaak-Dutroux, maar gaat tegelijkertijd over spelen, over manipulatie en machtsmisbruik in de wereld, buiten en in theater.

Een van de slachtoffers van Marc Dutroux was Eefje. Ik was haar klassenleraar in haar laatste jaar middelbaar onderwijs. We maakten met de klas een bewerking van Een lek in het zwijgen (Roel Adam) dat ging over Kaspar Hauser, de jongen die bijna twee eeuwen geleden jaren in een kelder was opgesloten, plots in de boze buitenwereld terechtkomt en na vier jaar vermoord wordt. Eefje speelde het personage van Kaspar Hauser, ingetogen, met een houten paardje tegen zich aangedrukt. Een paar maanden na de voorstelling werd ze ontvoerd. Wat ze op het podium gespeeld had, werd werkelijkheid. Hallucinant. Theater werd echt. Nu zijn het kinderen van een generatie later die haar werkelijkheid, haar lot naspelen.

Milo Rau is een man die voor zijn theaterstukken veel onderzoek doet. Grote politieke schema’s schuwt hij niet. De naam van zijn theater- en filmproductiebedrijf is duidelijk: International Institute of Political Murder (IIPM). Hij brengt stukken rond Ceaușescu, Breivik, hij start een trilogie over Europa met The Civil Wars, gevolgd door The Dark Ages (dat te zien is op het Holland Festival). Het laatste deel Empire is voor december. Milo Rau neemt als uitgangspunt de levensverhalen van zijn spelers, en kadert die in een groter maatschappelijk geheel, in een politieke context. Dat doet hij ook in Five Easy Pieces dat hij samen met Campo in Gent maakt.

Campo werkt veel met kinderen (onder andere in That Night Follows Day van Tim Etchells) en zorgt in dit stuk over kindermisbruik, moord en gruwel voor een stevige portie begeleiding van de kinderen, onder meer met een psycholoog. Ook de ouders worden intensief bij het proces betrokken. Rau luistert naar de verhalen, wensen van de zeven kinderen tussen 8 en 13, naar hun motivaties om te spelen. De een wil graag koning spelen en een held, een andere jongen wil zo graag een oude man spelen, enzovoorts. (Over het maakproces maakte collega Moos van den Broek een reportage in het aprilnummer van Theatermaker). Deze verhalen, wensen en uitspraken vormen het stevige cement van het stuk. Rau laat zichzelf op de scène spelen door Peter Seynaeve (een theatermaker die in het verleden met zijn gezelschap Jan ook al met kinderen werkte). Seynaeve coacht, laat de kinderen vertellen, stuurt ze met lichte dwang in de richting die hij wil. Die sturing, die manipulatie wordt steeds groter, neemt als het ware Dutroux-trekjes aan…

Dutroux krijgen we als personage op de scène niet te zien (op een reconstructiescène na), wel andere personages zoals dat van de oude vader van Marc Dutroux, van wachtende en treurende ouders, van de rechercheur. Boven het speelvlak hangt een groot scherm waarop we volwassen acteurs en actrices aan het werk zien. De kinderen spelen hen na. In vijf scènes, in vijf stukken. ‘Five easy pieces’ verwijst niet naar de film uit 1970, maar direct naar een pianoleerboek. Vijf oefeningen die in moeilijkheidsgraad stijgen. Het eerste stuk is de onafhankelijkheidsverklaring van Congo (Marc Dutroux groeide daar op). Typetjes van de koning en Lumumba worden nagespeeld. Als in een documentaire volgen de scènes met de vader van Dutroux, met een politieman… Steeds zijn het scènes als een filmset. Kinderen vormen de entourage van de opnames van een of twee spelers. Coach Seynaeve geeft instructies, legt de opname stil, moedigt aan, verheft zijn stem.

Kinderen spelen volwassenen na. Dat geeft altijd een extra dimensie. Ze zetten de volwassenen een spiegel voor, ontluisterend en ontwapenend. Dat is grappig en tevens indringend rauw. Bevreemdend is het om twee kinderen het televisie-interview met de ouders van een vermoord kind te zien naspelen. In een scène blijft het meisje een kind: ze zegt in ik-vorm brieven op die Sabine (een gered meisje) naar haar ouders schreef, maar die door Dutroux nooit bezorgd werden en die later wel in een boek zijn gebracht. Hartverscheurend is deze oefening. Het laatste van de vijf pieces is de begrafenis van een van de meisjes. Centraal staan de rouwende ouders. Hoe speel je verdriet, hoe rouw je? Wel het moeilijkste om na te spelen, niet?

‘Theater’, zo zegt een meisje, ‘is voor mij poppenkast, maar dan met mensen’. Theater, zo suggereert Rau, is nep, is het publiek manipuleren door spelers die doen alsof, en die op hun beurt weer gemanipuleerd worden door de regisseur/theatermaker. Dat statement verweven met de zaak Dutroux dreunt als een mokerslag nog lang na. Spelen, naspelen, doen alsof. Ik vermoed dat Eefje in dit stuk heel graag meegespeeld zou hebben.

Foto: Ted Oonk

2 Reacties

  1. C.Mooij
    Geplaatst op 13 augustus 2016 om 10:28 | Permalink

    Schrijver lijk wel te involved. Alsof hij ziet wat hij wil zien, in plaats van wat er is. Als je de voor de hand liggende laagjes weghaalt (kinderen roepen altijd compassie en vertering op op toneel, oh knap kinderen spelen, oh kinderen spelen over dutroux etc.) bleef ik toch met de vraag zitten: Maar waarom moet ik dit zien? Ik kom niet iets nieuws te weten over Dutroux en voel me ook geen onderdeel van een bijzondere gebeurtenis. De ‘oefeningen/auditieopzet’ met kinderen is leuk raamwerk, maar wat worden we er wijzer van of wat nu is echt de ervaring. Alsof er veel wordt opgegooid maar niks echt wordt beetgepakt.

  2. Tineke Renes
    Geplaatst op 15 augustus 2016 om 00:38 | Permalink

    Ik kan niet anders zeggen dat ik het prachtig vond. Het ontroerde mij juist doordat het door kinderen werd geacteerd. Het onderwerp is zwaar maar is op zo’n mooie wijze neer gezet met een vleugje humor. Het is echt een aanrader om dit te zien.

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

NRC Handelsblad
★★★★☆
'De kracht van Five Easy Pieces, genoemd naar de leerstukken van Stravinsky, schuilt in het contrast tussen materie en vertolkers: we zien gezonde, vrolijke kinderen op toneel, die spelen. Ze spelen volwassen acteurs na die te zien zijn op film. Ze spelen dat ze oud zijn, dat ze dood zijn, dat ze rouwende ouders zijn. En ze hebben er lol in; de ernst dringt maar mondjesmaat door. Dat is ontroerend voor de volwassen toeschouwer, die de gruwel maar al te goed overziet. Milo Rau ziet zijn voorstellingen als ‘Lehrstücke’, in de Brechtiaanse traditie: zijn acteurs leren door te spelen. Pijnlijk aan Five Easy Pieces is dat je helemaal niet wil dat kinderen dit leren. Al is het in het leven uiteindelijk onvermijdelijk. Vijf gemakkelijk stukken? De titel is ironisch. Dit zijn de moeilijkste en meest onverteerbare lessen die er zijn.' Herien Wensink

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , ,

  • Elders

    NRC Handelsblad
    ★★★★☆
    'De kracht van Five Easy Pieces, genoemd naar de leerstukken van Stravinsky, schuilt in het contrast tussen materie en vertolkers: we zien gezonde, vrolijke kinderen op toneel, die spelen. Ze spelen volwassen acteurs na die te zien zijn op film. Ze spelen dat ze oud zijn, dat ze dood zijn, dat ze rouwende ouders zijn. En ze hebben er lol in; de ernst dringt maar mondjesmaat door. Dat is ontroerend voor de volwassen toeschouwer, die de gruwel maar al te goed overziet. Milo Rau ziet zijn voorstellingen als ‘Lehrstücke’, in de Brechtiaanse traditie: zijn acteurs leren door te spelen. Pijnlijk aan Five Easy Pieces is dat je helemaal niet wil dat kinderen dit leren. Al is het in het leven uiteindelijk onvermijdelijk. Vijf gemakkelijk stukken? De titel is ironisch. Dit zijn de moeilijkste en meest onverteerbare lessen die er zijn.' Herien Wensink