Recensie

Familie
Het Toneel Speelt
★★★☆☆ Toneel
26 september 2013 - Stadsschouwburg Amsterdam - Speellijst
Nieuwe Familie komt loeihard binnen
Door gepubliceerd 27 september 2013

Het stuk is dertien jaar jong. Het was destijds Maria Goos’ eerste sprong naar het medium toneel, na die beroemd geworden series voor de televisie, Pleidooi en Oud geld. Het was een werk in opdracht, het had nogal wat succes en het is verfilmd. Nu wordt het stuk opnieuw gespeeld, vanzelfsprekend in een andere bezetting.

Familie – het is ooit eens omschreven als ‘de toestand waar nu eenmaal geen ander woord voor is’. Het begrip wordt vaak in de mond genomen met dat onuitgesproken gevoel van extreme gelukzaligheid, soms klinkt het als een unheimische vervloeking, weer een andere keer werkt het als de vermomming voor de verbaasde constatering over wat er allemaal aan menselijk taai ongerief uit één nest kan vallen.

Nico, een van de karakters uit Maria Goos’ toneeltekst Familie, timmert in scène veertien een meedogenloos nuchter adagium boven zijn familie: ‘Er was geen liefde.’ En dan: ‘Ik bedoel… we zijn geen slechte mensen… we kunnen het wel. Maar alleen: niet met elkaar. Wij houden niet van elkaar. En dat is verschrikkelijk.’

Ze zijn bij elkaar in een Zwitsers skidorp. Jan, de stamvader en onhandig klunzende family-man; Els, gevreesd moeder-loeder, kankerpatiënt en uitbehandeld. Dochter Bibi, druk met aura’s, chakra’s en zelfbeschilderde waxinelichtjeshouders. Haar man Von, gesjeesd ramsj-auteur en notoir lid van de natte gemeenschap. Zoon Nico, mannetjesputterend ondernemer en ook niet vies van wat glaasjes vuurwater – het joch kan er alleen niet tegen. Nico is getrouwd met Sandra, een mutsige Xantippe die eindeloos antwoordapparaten vol kletst. Het zijn de laatste kerstdagen van mama, de hel dat zijn dus beslist de anderen, zeker déze hel en zeker met déze anderen in de buurt.

Dertien jaar geleden was ik niet dol op de voorstelling van dit stuk. Familie viel me erg rauw op mijn dak, met die vet op de lach en het effect gespeelde van-dik-hout-dramaturgie. Er was toen nauwelijks decor, herinner ik me, er was vooral de suggestie van veel ‘buiten’-locaties, zoals een sneeuwhelling en een Glühweinstube.

Nu is alles in een blokhut gepropt. Of het stuk die claustrofobische concentratie verdraagt weet ik nog niet zo goed. Maar het verhaal krijgt er wel een betere schwung door. Of misschien heeft de regie van Aat Ceelen gewoon meer ruimte gemaakt voor waar de werkelijke kracht van het stuk zit: in de verhouding van de zoon tot de schoonzoon en van die beide mannen tot de moederfiguur.

Hier is die driehoek in handen van Guy Clemens, die geweldig jongleert met de stemmingswisselingen van Nico, Tijn Docter die scherp de verteller en observant Von speelt. En Catherine ten Bruggencate, die sterk is als moeder Els. Net als Petra Laseur dertien jaar geleden vertolkt zij niet het loeder dat Nico en Von van haar maken, maar de kenau die je volgens mij als moeder wordt met zulke jongens om je heen. En met zo’n man aan je kont. De plotwending over de uitbehandelde kanker, en vooral de inktzwarte reacties daarop vanuit de familie, komen in deze versie in elk geval loeihard binnen en keihard aan.

Foto: Guy Clemens

[sterren toegekend door de redactie]

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

Het Parool
★★★☆☆
'In deze nieuwe versie zit het met het venijn wel goed: vooral Guy Clemens als nurkse en teleurgestelde zoon is sterk. Astrid van Eck maakt van zijn bekakte vrouw een weergaloos typetje.' Simon van den Berg
Volkskrant
★★☆☆☆
'Waaruit maar weer eens blijkt dat de kwaliteit van een toneelstuk belangrijk is, maar nog belangrijker is wat regisseur en spelers ervan maken. In het geval van deze nieuwe Familie hebben ze het gladgestreken en opgeleukt, en zo de poëzie weggemoffeld.' Hein Janssen
Trouw
★★★☆☆
'Wat na die dertien jaar extra opvalt, is wat een brave toneelschrijfster Maria Goos is. Hoewel tragisch worden de gebeurtenissen in het Zwitserse chalet nooit echt gevaarlijk en blijft iedereen zich opvallend geciviliseerd gedragen, op het slaapverwekkende af. Waren we dertien jaar geleden echt zo aardig tegen elkaar?' Robbert van Heuven
De Telegraaf
★★★☆☆
'Maar gek genoeg weet deze nieuwe uitvoering toch nauwelijks te raken. De teksten worden wat geforceerd opgezegd, het spel blijft over de hele linie vrij vlak. Regisseur Aat Ceelen heeft de misère in Familie duidelijk luchtiger voor het voetlicht willen brengen. Daar is op zich niks mis mee. Maar het resultaat is een komedie met kluchtige trekjes, waarbij het dramatische effect uitblijft.' Maaike Staffhorst
NRC Handelsblad
★★★★☆
'De personages krijgen schitterend vorm in de knetterende dialogen van Goos. De neurotische neigingen van Sandra en de trauma’s van Nico flonkeren bij Guy Clemens en Astrid van Eck. Samen vormen ze een intens geremd stel, bang voor het leven, bij wie de lach in goede handen is.' Ron Rijghard

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , ,

  • Elders

    Het Parool
    ★★★☆☆
    'In deze nieuwe versie zit het met het venijn wel goed: vooral Guy Clemens als nurkse en teleurgestelde zoon is sterk. Astrid van Eck maakt van zijn bekakte vrouw een weergaloos typetje.' Simon van den Berg
    Volkskrant
    ★★☆☆☆
    'Waaruit maar weer eens blijkt dat de kwaliteit van een toneelstuk belangrijk is, maar nog belangrijker is wat regisseur en spelers ervan maken. In het geval van deze nieuwe Familie hebben ze het gladgestreken en opgeleukt, en zo de poëzie weggemoffeld.' Hein Janssen
    Trouw
    ★★★☆☆
    'Wat na die dertien jaar extra opvalt, is wat een brave toneelschrijfster Maria Goos is. Hoewel tragisch worden de gebeurtenissen in het Zwitserse chalet nooit echt gevaarlijk en blijft iedereen zich opvallend geciviliseerd gedragen, op het slaapverwekkende af. Waren we dertien jaar geleden echt zo aardig tegen elkaar?' Robbert van Heuven
    De Telegraaf
    ★★★☆☆
    'Maar gek genoeg weet deze nieuwe uitvoering toch nauwelijks te raken. De teksten worden wat geforceerd opgezegd, het spel blijft over de hele linie vrij vlak. Regisseur Aat Ceelen heeft de misère in Familie duidelijk luchtiger voor het voetlicht willen brengen. Daar is op zich niks mis mee. Maar het resultaat is een komedie met kluchtige trekjes, waarbij het dramatische effect uitblijft.' Maaike Staffhorst
    NRC Handelsblad
    ★★★★☆
    'De personages krijgen schitterend vorm in de knetterende dialogen van Goos. De neurotische neigingen van Sandra en de trauma’s van Nico flonkeren bij Guy Clemens en Astrid van Eck. Samen vormen ze een intens geremd stel, bang voor het leven, bij wie de lach in goede handen is.' Ron Rijghard