Bij (het schrijven over) theater speelt eigenlijk altijd mee dat een deel van de voorstelling zich afspeelt in je hoofd. Het spel tussen wat de makers presenteren en hoe dat bij iedere individuele toeschouwer landt, tussen levenservaringen, voelsprieten en associaties, bepaalt de uitkomst van het navertellen en de gedachtevorming. 

Theatermakers weten dit en maken er ruimte voor. Het geeft ze de ruimte om niet natuurgetrouw te zijn; een voorstelling mag en kan goed gaten laten vallen door met maar een handvol tekens een wereld op te roepen. Een enkele warme lichtbron op een lege vloer kan een huiskamer representeren, die des te meer leeft doordat die in het kijkersbrein wordt ingevuld. Wat is een huiskamer voor jou? Zie je een lekkere bank in je hoofd, een boekenkast, planten, gekleurde kussens?

Maker Ant Hampton en zijn company Time Based Editions zet graag vol in op dit spel van abstracties en associaties. Hij noemt zijn vorm graag ‘auto-teatro’ – zelfmaaktheater. In Every Second of Downtime, een Engelstalige locatievoorstelling die gisteren voor het eerst speelde op Noorderzon Festival, bladert de bezoeker door een boek heen en weer terwijl op de speelvloer één performer aanwezig is, plus een handvol kartonnen dozen, een geluidscompositie en wat licht en rook. Een voice-over drukt op de knoppen van de verbeelding.

Het helpt dat we bij binnenkomst in de grote productiehal bovenin de voormalige tabaksfabriek Niemeyer even in het stikdonker worden gedompeld. Het maakt ons stil en eventjes hulpeloos, volgzaam. Nadat onze ogen eraan gewend zijn en we hebben plaatsgenomen geeft de stem ons een startbeeld dat we ons mogen inbeelden, met het boek op schoot maar nog dicht. Een weiland waar een plukje publiek zit, dat kijkt naar een groot overslaggebouw. Het is ochtend.

Zo begint het, in mijn hoofd. Ik zie sappig groen gras, de kijkende groep links op stoelen die wat scheefgezakt in de vochtige grond staan, het gebouw meer naar rechts. Ik zie de kleuren van de zomerochtend in de lucht daarboven – lila, lichtpaars, rose, witgeel. Sommige rozen bloeien zo, als geurige bollen Italiaans ijs. In milliseconden ga ik voor een idylle, en altijd is een geur een smaak.

De performer ligt al die tijd al op een matje op de vloer naast een mini-rookmachientje dat zwakke pufjes sigarettenrook uitblaast.

Het boek mag open.

Al bladerend en luisterend ontvouwt zich een hallucinant beeld van het werken in de magazijnen van online winkels. Het is als de werkdagen in de 19e-eeuwse industrialisatiegolf; het tempo is moordend en wordt door machines bepaald, er heerst een oorverdovend en eindeloos lawaai, de arbeiders zien geen daglicht, het werk is monotoon en tot aan het wc-bezoek geoptimaliseerd. Alles aan deze werkomgeving is in extreme mate afstompend.

Every Second of Downtime is een aanklacht, en doordat de stilstaande beelden in het boek pas in je hoofd in beweging komen, en je de losse flarden tekst uit bronnen als Reddit-fora, appgroepen en nieuwsberichten zelf leest, raak je aan die aanklacht verbonden. Je zit midden in de tegenkant van je online leven.

De rol van performer Alice De Crais is daarin een bijzondere. Ze belichaamt de werkenden die hun dagen in deze ontmenselijkende omgevingen slijten. Soms staat ze op, playbackt haar tekst tegen ons, en leidt ons dan weer naar foto’s in het boek door het woud van zelfrijdende containers en nieuwe, vergaande laatkapitalistische toepassingen van deze hyperefficiënte omgevingen. Zo zoeken we in haar kielzog naar de menselijke maat in de extreme productiehel.

Haar naam geeft al iets weg van waar het heengaat. In iedere publieke ruimte in het Italiaanse taalgebied licht die naam op. Ons lichaam blijft veilig op een stoel in de ontmantelde productiehal. Maar in ons hoofd is een deur uitgelicht, die open zou kunnen.

Foto: Simone Viola