Verspreid over het podium staat en ligt een aantal boventitelingsborden, waarop te lezen valt: ‘Een leeg toneel’. In het schemerige oranje schijnsel richten twee acteurs speels en sierlijk de ruimte in. Onder dwang van de boventiteling begint ‘scène 1’. (meer…)
Met het autobiografisch boek over het leven van Herculine Barbin in haar hand vraagt theatermaker Marleen Hendrickx zich af waar te beginnen: bij de eerste pagina, bij de geboorte van Barbin of bij het moment dat ze de memoires van de negentiende-eeuwse Barbin, een intersekse persoon uit Frankrijk, ontdekt. Wat volgt is een dynamische trip door het leven van Barbin én van zichzelf.
Voortdurend is invoelbaar dat het leven van een persoon met vrouwelijke én mannelijke geslachtskenmerken ingewikkeld en eenzaam kan zijn. Er is angst, schaamte, pijn, verwarring, de mening van de botte buitenwereld, maar Marleen Hendrickx – zelf een ervaringsdeskundige – bouwt een uur lang een uitbundig muzikaal theaterfeest over anders zijn. Dat begint al als het publiek binnenkomt met You got the look van Prince.

De ervaringen van Herculine Barbin (1838-1868) worden in Hendrickx’ solo Enfin, Barbin verweven met haar eigen ervaringen. Dat doet ze met lichtheid en spelplezier. Ze staat als een spring-in-het-veld, als een stuiterbal, op het podium, zonder te verhullen, alles zal besproken worden. Ook hoe wetenschappers, psychogen, medici, schrijvers als Michel Foucault, met het leven van Herculine Barbin aan de haal gingen, komt voorbij. Dat is een van de knapste scènes in deze uitstekende voorstelling: Hendrickx kruipt in de huid van wetenschappers en schrijvers die Barbin onderzoeken en gretig analyseren. Dat doet de performer in meerdere talen, wisselend van rol, in een hoog tempo, subliem en grappig.
Elke keer als ze overgaat naar het Frans begint ze met de woorden trottoir en croissant als opwarmertje, zo haalt ze steeds de harde kanten eraf. Vooraf heeft ze een sik en een snor op haar gezicht getekend. De baardgroei verwijst naar personages die ze opvoert, maar ongetwijfeld ook naar haar meerzijdigheid. De kleding wisselt ze ook voortdurend. Dan weer draagt ze een wijd groen shirt, dan iets knellend en strak, als een korset.
Hendrickx (zij/haar) profileert zich als enige intersekse maker in Nederland. Dat thema keert terug in haar voorstellingen. Zo maakte ze eerder X Y I, over de ontdekking dat ze mannelijke XY-chromosomen heeft en wat dat betekent voor haar leven en haar omgeving. Ze herkent zich in het verhaal van Herculine Barbin, die ze heeft omarmd als inspiratiebron voor haar nieuwe voorstelling. Ondanks de twijfel en onzekerheid die het leven van een intersekse-persoon kunnen beheersen, spat de levenslust er vanaf. Dat laatste heeft ze niet gemeen met Barbin, die maakte op 30-jarige leeftijd een einde aan haar/zijn leven nadat de instanties hadden bepaald dat ze vanaf haar 25e als man door het leven hoorde te gaan.

Op de vloer staan zilverkleurige, spiegelende verhogingen en een sokkel met daarop het boek over Barbin. Aan de linkerzijde hangen verticale gaasdoeken, als coulissen, als kamertjes om even in te schuilen. Dat doek verandert gaandeweg in schermen waarop beelden zijn te zien die Hendrickx live met een camera maakt. Haar gelaatsexpressie is uitvergroot te zien, maar ook een fragment waarop ze tongt met haar vuist nadat ze heeft verteld dat ze met schroom een vriendje op school in haar geheim heeft ingewijd en dat hij haar niet afwijst, zoals ze verwacht, maar schouderophalend reageert.
Tijdens het vertellen wordt de stem van Hendrickx meerdere malen vervormd waardoor naast haar eigen stem ook een donkere (meer mannelijke) stem hoorbaar is. En ze zingt met zichtbaar plezier teksten als: ‘…in-ter-sekse, in-ter-sekse…’ en een refrein als: ‘Hermafrodiet, maar dat zeggen we niet…meer’. Niet veel later droomt ze van een film over haar leven: Marleen the movie.
Ze vertelt over de ervaringen van Barbin die als kind opgroeit in een klooster bij de nonnen, dat die bij onweer ’s nachts in de armen van een zuster veiligheid zoekt, maar ook andere gevoelens ontdekt. Verhalen over Barbin en persoonlijke ervaringen rijgen zich aaneen, vluchtig, luchtig, integer, verhelderend. ‘Ik kan goed inparkeren. Het ene moment zeg ik: ja vrouwen kunnen dat ook, de keer daarop zeg ik: dat zijn mijn mannelijke chromosomen.’
Een ander moment is er een scène met een zeer expliciete beschrijving van een arts die de geslachtskenmerken onderzoekt en plastisch verwoordt wat ie ziet. Weer een andere arts adviseert haar om voorzichtig te zijn met het delen van haar verhaal, zeker online. Maar zwijgen, snijden, pillen slikken, die adviezen legt ze naast zich neer. Hendrickx toont zelfbewust wat het betekent om een intersekse persoon te zijn en iedereen mag het zien. Ze laat zichzelf ook zien als een overtuigend, energiek, veelzijdig performer met een persoonlijk verhaal waarover ze nog lang niet is uitverteld.
De vaart, de aanpak van de solo is soms over the top, maar dat maakt dat Enfin Barbin geen tel zwaar aanvoelt. Behalve als op het brede scherm op de achterwand een fragment van een interview van Umberto Tan met Hendrickx passeert. ‘Het gaat steeds over wát jij bent, niet wie jij bent’, constateert hij. Dat komt ineens snoeihard binnen.
Foto’s: Sjoerd Derine












