Orkater, Lars Doberman
De vrouw
Weinig verrassende 'male gaze' in 'De vrouw'
Sara van der Kooi
15 september 2018
Gezien op 14 september 2018, Toneelschuur, Haarlem

Misschien is het wel heel goed dat een stel jongens, jonge mannen, theatermakers, zich eens wagen aan het onderwerp De Vrouw. Misschien werkt het bevrijdend om eens alle denkbare preconcepties, onzekerheden en clichés op het podium te brengen. Misschien levert het iets interessants op, iets om een tijdje over na te denken.

Terwijl de zaal volloopt klinkt de stem van schrijver Vincent van der Valk over de speakers: ‘Ik mag ook een feministisch discours hanteren.’ Hij heeft natuurlijk gelijk. Maar levert het ook interessant theater op? De vijf leden van het theatermakerscollectief Lars Doberman, opererend onder de vleugels van Orkater, halen voor hun voorstelling De vrouw in ieder geval van alles uit de kast.

De mannen gebruiken een stuk buis, een plank, een flap isolatiemateriaal en allerhande restmateriaal om een samengesteld object te maken waarin alles in balans is. Het is een geconcentreerde oefening, in stilte, en het publiek kijkt gefascineerd toe. Zien we hier de delicate balans tussen man (grove objecten) en vrouw (kwetsbaar evenwicht)? Als het construct ineenstort, begint meteen de voorstelling in full-speed. De openingsscène blijkt uiteindelijk de meest breekbare van de hele voorstelling. Grappig is hoe deze overgaat in een scène vol sorry’s: excuses voor hun onhandig handelen, voor het op verkeerde wijze benaderen van vrouwen, bijna voor hun man-zijn. Bijna, want deze mannen schamen zich in deze (eind)regie van Vincent Rietveld eigenlijk nergens voor.

Acteur en schrijver Vincent van der Valk schreef een klassiek sprookje voor de jongens van Lars Doberman, die steeds als ze zijn woorden zeggen een lamp met afbeelding van een valk erop aanknippen. Het begint poëtisch, over hoe de voorstelling een aanslag in ons hoofd moet zijn. Maar wanneer het overgaat in een kolderiek toneelspelletje over koning Amorius die een angst heeft voor vrouwen en dus een scharrel zoekt voor zijn vleselijke bevrediging, verliezen ze definitief mijn aandacht. Daar kan geen gefilosofeer over botsende elementaire deeltjes, het ontstaan van onderscheid tussen de dingen, man en vrouw en uiteindelijk van Het Verhaal zelf tegenop, hoe interessant de gedachte ook is.

De mannen discussiëren steeds woester en chaotischer over stereotypen, gendergelijkheid en of verandering geforceerd moet worden of gewoon tijd nodig heeft. Onderwerpen waar eigenlijk elke slimme jonge vrouw zich wel mee bezig houdt. Fijn dus dat deze mannen dat vanuit hun ‘male gaze’ ook doen, en dat ze zichzelf hierin met woeste jazzmuziek begeleiden. Maar wat levert het op? De mannen raken hun ergernis over ‘typisch vrouwelijke dingen’, zoals te veel praten tijdens een mooie autorit, niet kwijt.

Uiteindelijk keren ze weer terug naar hun eerste balanceeract. Maar nu bedekken ze de palen en buizen met gekleurd vloeipapier. Naar de betekenis hiervan is het gissen, evenals naar het waarom van de overigens mooi meerstemmig uitgevoerde versie van Khalil Gibrans beroemde gedicht On Children. Zo verzandt De vrouw in een vage en weinig verrassende poging om, tja, om wat eigenlijk?

Foto: Ben van Duin

Elders

de Volkskrant
★★☆☆☆

'Het is de makers niet gelukt uit de ingrediënten een samenhangend geheel te smeden, laat staan een overtuigend artistiek antwoord te formuleren op de argumenten en gevoeligheden in het genderdebat, die nu uitsluitend lijken te worden geridiculiseerd.' Herien Wensink

NRC Handelsblad
★★★☆☆
'De voorstelling biedt geen wereldschokkend nieuw perspectief en is hier en daar wat langdradig, maar de speelse insteek werkt ontwapenend.' Elisabeth Oosterling
Het Parool
'Muzikale voorstellingen met veel power. Hun streven De Vrouw te doorgronden levert een aanmerkelijk minder sterk en samenhangend werk op, al zijn er een paar zeer geslaagde scènes.' Hans Smit

3 Reacties op "De vrouw"

  1. Johan schreef:

    Geachte recensent,

    Ik ben een beetje geschokt door uw interpretatie. U helpt de theatrale verbeelding en artistieke ambiguïteit net zo vakkundig om zeep als de artiesten die tot stand probeerden te brengen.

    Goed, dat gebeurt natuurlijk in úw hoofd. Iedereen mag een ‘mening’ over inhoud hebben. Toch vind ik – gezien het getoonde vakmanschap én de over-over-overduidelijke zelfrelativering door de betreffende artiesten – dit ‘oordeel’ over de artistieke prestatie wel erg ver gaan.

    Misschien moet geachte recensent haar reader kunstbeschouwing afstoffen en het begrip ‘ironie’ en ‘theatrale werkelijkheid’ opzoeken. Want ironie was dit over-over-overduidelijk en er werd behoorlijk vakkundig met de theatrale werkelijkheid gespeeld. Bovendien rondom een klaarblijkelijk gevoelig thema dat momenteel een grote maatschappelijke actualiteit geniet. Dat met humor en relativering getracht wordt de angel uit deze agressief gevoerde genderdiscussie te halen is op zijn minst een aanbeveling waard.

    Dus hier spreekt uw publiek: ‘Een volgende keer graag iets beter uw best doen in het ‘balanceren’ van uw persoonlijke mening en uw professionele beschouwing’.

  2. Adèle schreef:

    Zeer eens met Johan: genoten van jonge theaterhonden die zich kwetsbaar durven op te stellen, een grote bak clichés in razende vaart van commentaar voorzien en daarbij openen en afsluiten met een prachtige verbeelding van hun grote dilemma. Hier lust ik nog veel meer van!

  3. Matthijs schreef:

    Ook helemaal eens met Johan. Jammer dat deze voorstelling de pech heeft gehad een paar recensenten langs te hebben gehad die niet voorbij de eigen mening en eigen interpretatie (of gebrek daaraan?) konden kijken, en het onmogelijke verwachtten: ‘een antwoord’ op het man-vrouwvraagstuk dat in deze 110 minuten enorm sterk, herkenbaar en veelzijdig is neergezet. Als er namelijk iets duidelijk wordt, is dat het vraagstuk zó groot is dat we niet eens weten in hoeverre het nou nature of nurture is, in hoeverre de man de verantwoordelijkheid en mogelijkheid heeft iets met de emancipatiebeweging te kunnen of willen. Wat ik, als man, zag was de ongemakkelijkheid van de man annu nu ten opzichte van de vrouw. Heeft elke ‘slimme jonge vrouw’ er ook al op die manier naar gekeken?

    Een echt slimme jonge man/vrouw zou de totaal uit de hand lopende discussie kunnen herkennen, andermans referentiekader als gelijkwaardig kunnen zien, zien dat er geen sprake kan zijn van ‘het antwoord hebben’, maar dat een mogelijke richting juist zit in het halen van de angel uit de discussie en, zoals in het slot, open, warm en kalm vertellen hoe je erin staat. Als man, in dit geval. Ongemakkelijk, maar met goede bedoelingen. Jammer dat dat niet wordt gehoord door deze recensente, maar met deze sneer val ik ook zelf weer terug in de discussie die de makers juist hebben ontleed, hebben laten ontsporen en hebben willen bedekken/vergeten/kalmeren/wat je ook maar wil zien in dat meerduidige slot. Gis maar, denk er inderdaad maar verder over na!

    ‘You may strive to be like them,
    but seek not to make them like you.’

    Het antwoord/de antwoorden die ik hieruit haal: probeer als man de vrouw niet te worden, dat is gedoemd te mislukken (wat helemaal niet erg is; zie dit stuk van Micha Wertheim hierover:
    https://decorrespondent.nl/8420/wat-de-beste-kunstwerken-met-elkaar-gemeen-hebben-ze-zijn-mislukt/534785379260-c9a5fa6b), probeer ook niet uit alle macht weer ‘aardig’ gevonden te worden, maar vertel in alle rust wat jouw gevoel hierbij is en probeer elkaar weer te vinden nadat bewustzijn en taal ons gescheiden hebben.

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.