Recensie

De Twaalf Gezworenen
Noord Nederlands Toneel
★★★☆☆ Toneel
1 maart 2015 - Stadsschouwburg, Groningen - Speellijst
Subtiel spel verzuipt in visuele bombast
Door gepubliceerd 2 maart 2015

Choreograaf Guy Weizman heeft in zijn werk altijd getoond niet vies te zijn van een stapje over de grenzen van de pure dans. Wat heet, in zijn voorstellingen is het eerder regel dan uitzondering dat hij muren tussen disciplines slecht. Alle zintuigen moeten beroerd worden en daarvoor blijft geen middel onbeproefd. Zang, dans, muziek, tekst, film: uit alles wordt geput. Het heeft een reeks indrukwekkende voorstellingen opgeleverd.

Voor het eerst waagt Weizman zich nu aan de regie van een puur tekststuk, Reginald Rose’ De twaalf gezworenen (Twelve Angry Men) uit 1954. Nou niet bepaald een tekst waarvan je op voorhand zou zeggen dat het op zijn lijf geschreven is. Ga maar na: de twaalf in alle opzichten totaal verschillende titelpersonages zijn juryleden in een rechtszaak die een oordeel moeten vellen over het lot van een jonge tiener die zijn vader vermoord zou hebben. Schuldig betekent de doodstraf. Ze worden opgesloten in een ruimte waar ze pas weer uit mogen als er een unaniem standpunt is. Dat betekent dat er veel, heel veel gepraat moet worden. En gewikt en gewogen. En geargumenteerd. Wat moet een choreograaf daarmee?

Weizman laat al snel zien dat daar geen misverstand over hoeft te bestaan. Het wordt een voorstelling van het grote gebaar. Hij begint nog ingehouden door de opdracht die de twaalf mannen gekregen hebben tot het publiek uit te spreken, veelbetekenend met een aantal spiegels achter de spreker. Wij, de toeschouwers, worden gecompromitteerd: wij zijn ook juryleden.

Maar dan gaat het los. Begeleid door stampende electro bespringen de spelers als een roedel honden het kale podium. Ze lijken zich geen zorgen te maken over wat komen gaat. Totdat de muziek in volume en ritme afneemt en de spelers zich in verrijdbare stellingen wurmen. Dicht opeengepakt met amper bewegingsruimte. Ze vormen een monolithisch blok. Met één uitzondering. We weten genoeg, het drama kan beginnen.

In deze openingsscène toont Weizman zich de choreografische meester die hij is. In een klap staan alle zintuigen op scherp en heeft hij glashelder de beginsituatie geschetst. Elf gelijkgestemde mannen, één dwarsligger. Bij de eerste stemronde wordt die verhouding geduid. De elf achten de verdachte ‘schuldig’, de twaalfde niet. Althans niet per definitie. Hij heeft twijfels. En schuldigverklaring mag pas uitgesproken worden ‘beyond a reasonable doubt’. Dat is hun opdracht.

Door steeds nieuwe twijfel te zaaien breekt langzaam het bastion en blijken de ‘gezworenen’ vooral vanuit hun onderbuik voor de schuldig-optie te hebben gekozen. De kracht van het stuk zit hem vooral in het weergeven van al die verschillende onderbuiken. Waar de een ronduit racistische motieven heeft, wil een ander gewoon zo snel mogelijk weg om een wedstrijd te kunnen zien.

In Weizmans regie blijft er van dit subtiele spel weinig over waardoor er ook voor de acteurs weinig eer te behalen valt. Teveel is over de top of juist opgeofferd aan het toneelbeeld. Er zijn prachtige scènes, dat wel. Bijvoorbeeld die waarin wordt aangetoond dat een buurvrouw de moord nooit gezien kan hebben. Met behulp van een camera en wat kartonnen figuurtjes wordt dat effectief verbeeld. Of de scène waarin wordt nagespeeld hoe een buurman van zijn bed naar de voordeur strompelt. Maar dat is niet genoeg.

Wat domineert is de visuele bluf. Met name in het laatste deel wordt dat storend. Na een onderbreking waarin de zaal vol rook geblazen wordt speelt zich dat af in het halfduister. Een dreigend klanktapijt suggereert suspense. Dat is een truc voor een B-film, deze voorstelling onwaardig.

Foto: Reyer Boxem

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

de Volkskrant
★★★☆☆
'Bram Coopmans speelt Nummer 8. Eerst stotterend en beschaamd, maar naarmate hij meer steun krijgt, steeds zelfverzekerder. Uiteindelijk staat hij zelfs te schreeuwen. Uiteindelijk staat iedereen tegen elkaar te schreeuwen. Een zwaktebod van een regisseur die niet weet hoe hij zijn dialogen nog spannend kan houden. Daarbij hielp het niet dat op de première de versterking uitviel.' Vincent Kouters
Trouw
★★★☆☆
'Zo wordt de voorstelling inhoudelijk nergens echt verrassend of ontroerend. Eeuwig zonde met zo'n prachtige cast. Naast de altijd charmante Coopmans valt vooral Bram van der Heijden op als angstaanjagend koele gladjakker. Martijn de Rijk als bekakte effectenmakelaar zorgt voor de komische noot. Stagiair David van Uuden als het jongste jurylid ontroert en ook de andere spelers bruisen van potentie. Ontzettend jammer alleen dat ze in het verkeerde stuk staan.' Sara van der Kooi
Telegraaf
★★★☆☆
'Deze NNT-productie heeft een hoog tempo, is flitsend, overdonderend en buitengewoon visueel. Hulde aan de regisseur wat dat betreft. Zoveel spektakel – aan het eind wordt de zaal, cliché, zelfs in een dik een rookgordijn gehuld – gaat wel ten koste van subtiliteit.' Lies Schut
NRC Handelsblad
★★★☆☆
'Wie door de overdaad heen blikt, ziet wel degelijk een zeer ontroerende voorstelling waarin vooral Bram Coopmans als twijfelend jurylid prachtig spel geeft.' Kester Freriks
Het Parool
★★★☆☆
'Visueel is de voorstelling een feestje. Bijvoorbeeld tijdens een live gefilmde reconstructie met kartonnen miniatuurtjes, of de breed uitgemeten verifiëring van de getuigenis van de buurman – waarin juist de kracht zit in de kleine details.' Sander Janssens

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , , , , , ,

  • Elders

    [cf "quote1_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote1_dequote"] [cf "quote1_auteur"]
    [cf "quote2_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote2_dequote"] [cf "quote2_auteur"]
    [cf "quote3_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote3_dequote"] [cf "quote3_auteur"]
    [cf "quote4_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote4_dequote"] [cf "quote4_auteur"]
    [cf "quote5_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote5_dequote"] [cf "quote5_auteur"]