Erik van Muiswinkel
De oplossing
★★★☆☆
Kabbelend lesje zingeving voor alfamannen
Rosalie Fleuren
22 april 2018
Gezien op 21 april 2018, Stadsschouwburg Haarlem

‘Wie bepaalt of ik ’s ochtends mijn bed uitga?’ Het antwoord op de vraag lijkt eenvoudig: jijzelf. Erik van Muiswinkel probeert in De oplossing echter een groter verband te vinden. Wie is verantwoordelijk voor zijn handelingen? Een filosofische vraag, die de aanleiding vormt voor een onsamenhangende zoektocht.

Het gaat er kalmpjes aan toe in zijn voorstelling. Het is aangenaam vertoeven te midden van kabbelende verhalen, die de belezen Van Muiswinkel intrigerend over het voetlicht brengt. Hij zoekt zijn oplossing in het oudste boek (De odyssee), het meest vertaalde boek (De kleine prins), het dierenrijk (Artis’ gorilla Akili) en het boekje Free Will van Sam Harris. Alles om de verantwoordelijkheid voor zijn eigen acties van zich af te kunnen schuiven. Omdat het antwoord ‘hijzelf’ nog moeilijker is. Want wie hijzelf is, daar is hij nog altijd niet achter.

Loshangende houtjes vormen een gammele triomfboog over het podium, met als spotjes een paar sterren erin. Een bankje, een tafeltje en een stoel. Een decor passend bij de voorstelling, die van losse anekdotes aan elkaar hangt. Een symbool voor de versplinterde persoonlijkheid van alfaman, vader, ouwe lul, kind, leerling en meester Erik van Muiswinkel.

Van Muiswinkel merkt direct op dat humor is veranderd in de loop der jaren. Mensen in de zeik nemen is niet van deze tijd, ironie wordt vaak verkeerd begrepen. Zo langzamerhand is alles verboden en kun je nergens meer onbezorgd over praten. Zijn slimme verhandeling over ironie zet al zijn opmerkingen over #MeToo, zwarte piet en vlees eten in een interessant, twijfelachtig schemerlicht. Want ondertussen zegt hij wél alles, mokkend, maar dat kun je ironisch interpreteren. Wie zet hij nu precies te kijk met verwijtende uitspraken als ‘je kunt nergens meer over praten, vooral niet over slavernij’?

Met al die ironie sijpelt ook de pit uit de voorstelling. Het commentaar is onduidelijk en dubbelzinnig en dat biedt weinig houvast. Van Muiswinkel vervalt in de ene uiteenzetting na de andere. Hij heeft veel inspiratie en vertelt op intelligente en beeldende wijze, maar komt met weinig spitse humor en heldere conclusies. De introductie van een glamour-zwerver die hem naar zichzelf dwingt te kijken voelt haast als een noodgreep, een ouderwets theatertrucje voor cabaretiers die op zoek zijn naar diepgang.

Al pratend met zijn denkbeeldige zwervervriend, gaat Van Muiswinkel op zoek naar een prullenbakje voor zijn bananenschil. Dit is een van die sterke, sprekende beelden die de voorstelling kracht verlenen. Wandelend van de ene naar de andere kant van het podium, biedt hij een vertederende, ironische weergave van de linkse, cultuurminnende blanke man van middelbare leeftijd in zijn natuurlijke habitat, het podium. Jaloers mopperend op de schoonheid van de jeugd, afgestraft op grapjes uit het verleden. Ongelukkig, omdat hij wordt afgeschilderd als een seksistische fascist, is hij op zoek naar antwoorden. Of een prullenbakje voor zijn bananenschil.

Daarmee heeft hij de tijdsgeest goed te pakken. De alfaman zit als een gorilla achter plexiglas, moet zijn eigen bananenschillen opruimen, en zijn natuurlijke instincten in toom houden. Maar een man is zoveel meer dan alleen een veroorzaker van #MeToo-schandalen, laat Van Muiswinkel zien in De oplossing. Hij is verantwoordelijk voor zijn eigen daden en moe van het verwarrende volwassen zijn. Hij neemt een van de wijsheden uit De kleine prins als motto: ‘het is voor kinderen vervelend om ze alles uit te moeten leggen’. Dat is ongetwijfeld een verwijzing naar zijn ironische commentaren, die altijd toelichting nodig lijken te hebben.

Foto: Kees van Til

Elders

NRC Handelsblad
★★☆☆☆

'Natuurlijk mag je als cabaretier over het verleden vertellen, maar dan moet er wel een interessante reflectie op dat verleden plaatsvinden. Bij Van Muiswinkel gebeurt dat niet. Als hij terugblikt op zijn carrière, blijft het bij de treurige constatering dat hij vroeger tenminste nog iets voorstelde.' Dick Zijp

De Volkskrant
★★☆☆☆
'Het is zoeken naar een rode draad in De oplossing en ook naar goede grappen, want in zijn bedachtzame monoloog over wie hij nu eigenlijk is dreigt Van Muiswinkel de humor uit het oog te verliezen. Je mag tegenwoordig toch nergens meer grappen over maken, zegt de cabaretier, maar de plaagstootjes die hij uitdeelt over vrouwen en #MeToo zijn niet zozeer ongepast, maar gewoon niet zo leuk.' Joris Henquet
Telegraaf
★★☆☆☆
'Op papier best interessant materiaal, maar de uitwerking is onsamenhangend, mist scherpte en het wil nergens echt grappig worden. Zelfs zijn ooit zo succesvolle stemimitaties maken een uitgebluste indruk.' Esther Kleuver
Het Parool
'Hoewel de titel doet vermoeden dat het lek boven is, worstelt Van Muiswinkel juist meer dan ooit. Met ouderdom, zijn karakter en een veranderende samenleving. Maar zéker ook met zijn rol als cabaretier. Wat wil hij, 56 jaar inmiddels, nog aan ons kwijt? Het blijft gissen naar het antwoord.' Mike Peek
Trouw
★★☆☆☆
Hij staat als zichzelf op het podium, zet zijn verhalen vast wat vetter aan dan hij daadwerkelijk op een feestje zou doen en keuvelt de hele avond lekker door. Dat is allemaal best vermakelijk, maar de samenhang is vaak ver gezocht, al zijn er terugkerende thema's zoals de vrije wil, het onderwijs, ouder worden en dat we steeds minder mogen tegenwoordig. Maar de invalshoeken zijn vaak weinig origineel, de conclusies niet scherp en goede clou's ontbreken te vaak.' Bianca Bartels

1 Reactie op "De oplossing"

  1. Willem Daub, BaSc MA schreef:

    EEN VRIJE DOORLOOP

    Wat jammer dat de doorlopende lijn niet gezien wordt. Die is er wel degelijk. Ik was aangenaam verrast dat Eric begon met iets wat verwant is met een oefening die ik in mijn practica filosofie vaak doe: Beschrijf je ontwaakproces, het ‘inschillen van je ik’, in termen van de 4 Piaget-fasen. Pas in de vierde fase van het formele denken ontwaakt dan de mogelijkheid tot vrije handelingen. Geheel in lijn daarmee beschrijft Eric Muiswinkel met ‘Die Leiden des jungen Werthers’ iemand die niet tot die vierde fase doordringt en daarmee tot een onvrije zelfdoding komt. En dan zo’n boekje over de Vrije Wil. Tja, er zijn nog steeds neurowetenschappers die geloven dat experimenten zoals dat van Libet ‘bewijzen’ dat de vrije wil niet zou bestaan. De meerderheid van de filosofen echter kan heel goed beargumenteren dat Libet heel erg weinig bewijst, of, in mijn ogen, juist dat de vrije wil wel bestaat.
    Daarna springt zijn narratief volkomen logisch over naar het verleden, waarin we niet zelf de last van vrije morele oordelen hoefden te dragen, die werd van Odysseus en de schoone Nausikaa afgenomen door de onzichtbare macht van Athena.
    Hoezo geen doorgaande lijn? Die gaat verder naar de Kleine Prins die voortdurend op zoek is naar vrije oordelen vanuit zijn hartedenken. En Eric van Muiswinkel eindigt met een monoloog waarin alle vragen opnieuw worden gesteld.
    Wat een organisch geheel. Wat een filosoof.

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.