Recensie

De muurspecht
Willem de Vlam/Bellevue Lunchtheater
★★★★☆ Toneel
14 februari 2013 - Theater Bellevue, Amsterdam - Speellijst
Griezelig herkenbaar dementieportret
Door gepubliceerd 18 februari 2013

Een zee van opengeslagen boeken ligt op de speelvloer. Een vrouw zit roerloos in het midden. Ze zou de boeken willen lezen, maar ze lijdt aan dementie. Een kinderboek is al te moeilijk voor haar. Haar man reddert en schenkt haar liefdevolle aandacht, soms is hij geïrriteerd.

Dementie en Alzheimer zijn in de kunsten van nu steeds meer een vast gegeven. Maatgevend is de legendarische theatersolo U bent mijn moeder (1981) door Joop Admiraal. Ook Hersenschimmen naar de roman van Bernlef werd ontroerend theater. In zijn nieuwste stuk De muurspecht geeft schrijver Willem de Vlam een nieuwe wending aan dementie: hij situeert zijn stuk op griezelige wijze op de avond dat het echtpaar heeft besloten tot euthanasie van de vrouw. Om elf uur komt de dokter.

Ze heet Emma en was in haar werkzame leven een toonaangevende journalist. De val van de Berlijnse Muur inspireerde haar tot een persoonlijke reportage: zodra ze het nieuws erover hoorde, reed ze er in haar auto heen. Daar zag ze mensen stukken steen weghakken; dat zijn de ‘muurspechten’ uit de titel. Ontroerend, soms zelfs aangrijpend en zonder enige overdrijving speelt Carola Arons de moeilijke rol van Emma. Zij weet prachtig te suggereren dat haar dementie werkelijkheid is.

De rol van echtgenoot Jakob is al even complex: hij probeert de laatste avond van haar leven en van hun beider leven glans te geven. Hij toont dia’s om haar de mooie herinneringen van vroeger terug te geven. Regisseur Paul Knieriem bewees met zijn onvergetelijke regie van Am Ziel van Thomas Bernhard dat hij relaties tussen toneelpersonages op bijna verstikkende manier kan weergeven. Dat doet hij met De muurspecht ook. Het echtpaar is tot elkaar veroordeeld. Hun verbintenis op deze avond is getekend door een diepe liefde van vroeger en de zo dichtbije, tragische toekomst.

De voorstelling opent met een wanhopige Jakob (Marcel Hensema) die vergeefs op de voicemail van hun zoon inspreekt: hij moet op deze avond echt thuis komen. Maar hij verblijft in Thailand en heeft al maanden niets van zich laten horen. Zijn vrouw kan maar niet geloven dat hij weigert enig contact met haar te zoeken. Zij is ervan overtuigd dat hij zal komen, dat weet ze ‘als moeder’. Het is een terechte keuze dat de voorstelling juist niet eindigt bij het fatale moment. Hierdoor kan de toeschouwer nog even adem halen.

Hensema toont lege, stralend witte vlakken van de diaprojector op de muur. Hij geeft uitleg. Ze zijn in Berlijn. De woorden toveren de beelden te voorschijn. Die witte vlakken staan ook symbool voor de witte plekken in het geheugen van Emma. Daar is haar geheugen gewist.

Deze voorstelling met deze twee prachtige spelers heeft me diep geraakt. De muurspecht is griezelig herkenbaar voor wie met dementie heeft kennisgemaakt. En ze biedt, voor wie dementie niet van dichtbij kent, inzicht in een van de meest schrijnende ziektes. Die combinatie van knap én aangrijpend is zeldzaam, en daarom zo bijzonder.

2 Reacties

  1. Marianne Brand
    Geplaatst op 22 februari 2013 om 10:09 | Permalink

    waarom oh waarom speelt De Muurspecht alleen in Amsterdam?
    Als het stuk bij mij in de buurt komt ben ik van de partij !
    (Dit n.a.v. het stuk in de Volkskrant)

    succes en groeten,
    Marianne Brand
    Apeldoorn

  2. Geplaatst op 22 februari 2013 om 12:22 | Permalink

    Hallo Marianne,
    De Muurspecht speelt t/m 10 maart elke middag om 12.30 uur in Bellevue Lunchtheater. Volgend jaar, in januari en februari 2014 gaat de voorstelling op tournee.
    groet,
    Frank

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

Het Parool
★★★☆☆
'Knap is hoe De Vlam in zijn tekst en Hensema en Arons in hun spel het verdrietige gegeven met scherpte en humor brengen. De muurspecht wordt geen moment sentimenteel en toch kom je aangeslagen weer buiten.' Lorianne van Gelder
Volkskrant
★★★★☆
'In De muurspecht draagt dertiger De Vlam een generatie ten grave. Mensen voor wie idealen een eerste levensbehoefte waren. Die het nodig vonden muren te doorbreken en daar zo in opgingen dat ze vervreemdden van hun kapitalistische opgegroeide kind, dat nu in goedkope vluchten all grenzen aan zijn laars lapt.' Vincent Kouters
NRC Handelsblad
★★★★★
'Hensema en Arons tillen de voorstelling schijnbaar moeiteloos boven de anekdote uit. Het slot komt abrupt, en doet wat geconstrueerd aan, maar ja, geldt dat niet voor elk geregisseerd sterfmoment? De muurspecht is een zeer geslaagde voorstelling over een moeilijk onderwerp, nergens larmoyant, en met grote liefde gemaakt.' Wilbert Gieske

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , ,

  • Elders

    Het Parool
    ★★★☆☆
    'Knap is hoe De Vlam in zijn tekst en Hensema en Arons in hun spel het verdrietige gegeven met scherpte en humor brengen. De muurspecht wordt geen moment sentimenteel en toch kom je aangeslagen weer buiten.' Lorianne van Gelder
    Volkskrant
    ★★★★☆
    'In De muurspecht draagt dertiger De Vlam een generatie ten grave. Mensen voor wie idealen een eerste levensbehoefte waren. Die het nodig vonden muren te doorbreken en daar zo in opgingen dat ze vervreemdden van hun kapitalistische opgegroeide kind, dat nu in goedkope vluchten all grenzen aan zijn laars lapt.' Vincent Kouters
    NRC Handelsblad
    ★★★★★
    'Hensema en Arons tillen de voorstelling schijnbaar moeiteloos boven de anekdote uit. Het slot komt abrupt, en doet wat geconstrueerd aan, maar ja, geldt dat niet voor elk geregisseerd sterfmoment? De muurspecht is een zeer geslaagde voorstelling over een moeilijk onderwerp, nergens larmoyant, en met grote liefde gemaakt.' Wilbert Gieske