Recensie

De meiden
Katie Mitchell / Toneelgroep Amsterdam
★★★☆☆ Toneel
11 december 2016 - Stadsschouwburg Amsterdam - Speellijst
Poolse huishoudsters in filmisch realisme
Door gepubliceerd 12 december 2016

In de eerste regie van de gevierde Britse regisseur Katie Mitchell bij Toneelgroep Amsterdam bewerkt ze De meiden van Jean Genet, waarin de moordlustige fantasieën van twee dienstmeisjes centraal staan. Mitchell blijft echter te veel steken in een behoudende vorm en eentonig psychologisch realisme om een interessante draai aan het stuk te kunnen geven.

Toneelgroep Amsterdam is er de laatste tijd sterk op gericht om gevierde Engelstalige regisseurs aan zich te binden. Naast de Australische Simon Stone, wiens Woody Allen-bewerking Husbands & Wives op het afgelopen Holland Festival in première ging, ging het Amsterdamse gezelschap dit jaar ook een verbintenis aan met Katie Mitchell, de beroemde en beruchte Britse regisseur wier werk bekend staat om een sterk feministisch perspectief en een ver doorgevoerd naturalisme.

Voor haar debuut bij TA koos Mitchell voor De meiden (Les bonnes) van Jean Genet, een vervreemdend stuk waarin sado-masochistische fantasie en miserabele realiteit steeds meer door elkaar lopen. De zussen Claire en Solange (gespeeld door Marieke Heebink en Chris Nietvelt) werken als dienstmeiden bij een welgestelde Mevrouw en koesteren moordlustige wensdromen vanwege de vernederingen en mishandelingen die ze moeten ondergaan. Ze kanaliseren hun onmacht in een rollenspel waarin ze wraak nemen op Mevrouw, maar als fantasie realiteit wordt heeft dat fatale gevolgen.

Om de machtsverhoudingen op scherp te stellen, maakt Mitchell boeiende regiekeuzes. In haar versie van De meiden zijn Claire en Solange van Poolse afkomst, en Heebink en Nietvelt communiceren dan ook regelmatig in het Pools met elkaar. Ze worden op die momenten in het Nederlands boventiteld; met als sterke en egalitaire vondst dat de Nederlandstalige passages dan weer in het Pools worden boventiteld. Zo legt de regisseur de nadruk op de moderne relevantie van het stuk – door mensensmokkel en uitbuiting van illegaliteit is er nog altijd huishoudelijk personeel dat onder erbarmelijke omstandigheden zijn werk moet doen.

Ook wordt de Mevrouw in deze versie door een man gespeeld (een prachtrol van Thomas Cammaert, die iedere beweging en snauw van zijn monsterlijke personage volmaakt weet te timen), waardoor de scheve machtsverhoudingen in het stuk in het kader van een patriarchale wereldorde worden geplaatst.

Daarmee is het echter wel gedaan met de verrassingen. Het psychologisch realisme dat Mitchell in haar ensceneringen nastreeft leidt in dit geval tot een voorspelbare afwikkeling van de tekst. In een stuk dat bol staat van de subtiele machtsverhoudingen en manipulaties is de manier waarop Heebink en Nietvelt geregisseerd zijn te eendimensionaal en blijven ze (na het sterke, verstilde begin) gevangen in een continue hysterie, wat de dynamiek van het stuk bepaald niet ten goede komt. Wellicht had Mitchell dit zelf in de gaten en was dat de reden dat ze een aantal (inhoudelijk onverklaarbare) slow-motion momenten in de voorstelling heeft ingelast.

Het doet allemaal nogal ouderwets aan: repertoiretoneel dat alle theatrale abstractie links laat liggen ten faveure van een filmisch realisme (ook scenografie en lichtontwerp staan ten dienste van nabootsing van de realiteit). Het is fantastisch (en extreem hard nodig) dat Toneelgroep Amsterdam ruimte biedt aan een uitgesproken feministische regisseur, maar vanwege Mitchells behoudende, voorzichtige insteek haalt haar De meiden het qua impact en inhoudelijke rijkdom niet bij het werk van Susanne Kennedy of Boogaerdt/Vanderschoot, die vergelijkbare thema’s op een veel indringendere manier aan bod laten komen.

Foto: Jan Versweyveld

2 Reacties

  1. Geplaatst op 2 april 2017 om 16:03 | Permalink

    Beste,
    Na deze voorstelling te hebben meegemaakt in Antwerpen, kan ik het enkel met u eens zijn. Wat me verder sterk trof, was de nadrukkelijke terugkeer van “de vierde wand”; door het ontbreken van enige be- of verlichting vanuit de zaal, bleef wat op het toneel zelf gebeurde, uiterst moeilijk te zien, de gezichtsuitdrukkingen van de actrices bleven steken in het halfduister, iets waar meester Stansilavski (naar wie de programmabrochure verwijst) niet echt gelukkig mee zou zijn geweest. (Heb overigens niets stanislavskiaans in deze voorstellingh menen te zien.) Gelukkig was de quasi-Poolse tekst vertaald (als je zo’n (geniale) vondst uitvoert, doe het dan perfect), maar de als Nederlands uitgesproken tekst heb ik maar voor de helft verstaan. Toch wat extra dictielessen op de toneelscholen in Nederland? Of kwam het door de visueel al zo moeilijke communicatie tussen actrices en publiek, waardoor je je aandacht te veel op één aspect moest richten? Er gingen overigens opvallend veel mensen – zeker voor Vlaams doen – tijdens de voorstelling de zaal uit.

  2. Carien
    Geplaatst op 17 mei 2017 om 09:29 | Permalink

    Koop geen kaartje in de laagste zijloge (A’dam). Door het balkon boven je kun je de ondertitels niet zien en mis je de helft als je het Pools niet machtig bent.
    En de handelingen aan die zijkant van het toneel waren daar niet te zien. Vreemd dat die kaartjes wel verkocht worden.

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Elders

Het Parool
★★★★☆
'Spelen in een voorstelling van Mitchell is precisiewerk: als in een choreografie bedenkt ze elke handeling en legt ze alles vast. Chris Nietvelt en Marieke Heebink beheersen dat uitstekend, ze spelen hun rol vol emoties, strijdlust, wanhoop en overgave. De meiden is een weergaloos samenspel in een verrassend heldere, actuele regie.' Sander Janssens
NRC Handelsblad
★★★★☆
'Dat De Meiden desalniettemin imponeert, is te danken aan het spel van Heebink en Nietvelt. De eerste slim, superieur, dwingend; de tweede aldoor redderend, slovend. Ze dragen jasschorten met bloemmotief, maar kleedt Heebink zich eenmaal als Madame in scharlakenrood of sneeuwwit, compleet met rigide veterkorset en hoge hakken, dan is zij een oogverblindende vrouw.' Kester Freriks
de Volkskrant
★★★☆☆
'Het is een nogal gekunstelde manier om De meiden te actualiseren. Tegelijk heeft Mitchells opvatting ook iets ouderwets, verpakt in een vorm van geëngageerd vormingstheater. Maar dan wel in een schitterende vormgeving. Het stuk speelt zich af in een realistische weergave van een nouveau-richevilla, met protserige bloemstukken, een walk-in-closet vol glitterjurken en opzichtige pruiken. Er is een voortdurende soundscape: van onheilspellende geluiden tot mooie pianomuziek van Chopin.' Hein Janssen
Trouw
★★★★☆
'De taalschakelingen zijn nog een extra toevoeging aan de tour de force die Heebink en Nietveld toch al uithalen. Zo gejaagd en snel, zo vol woede en angst, zoveel poets- en omkleedhandelingen - het is verbijsterend en afgezien van een enkel dipje, slaan de koninginnen van Toneelgroep Amsterdam zich er glansrijk doorheen.' Sara van der Kooi
Telegraaf
★★★☆☆
'Het ligt er in de regie van Katie Mitchell allemaal wat dik bovenop. Dat zij zo vernieuwend en provocatief zou zijn, is in deze voor ons toch ietwat brave opzet niet echt terug te zien. Gelukkig heeft ze de actrices Heebink en Nietvelt tot haar beschikking. Zij zijn het die je met hun spel alsnog op het puntje van je stoel weten te houden.' Esther Kleuver

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , ,

  • Elders

    Het Parool
    ★★★★☆
    'Spelen in een voorstelling van Mitchell is precisiewerk: als in een choreografie bedenkt ze elke handeling en legt ze alles vast. Chris Nietvelt en Marieke Heebink beheersen dat uitstekend, ze spelen hun rol vol emoties, strijdlust, wanhoop en overgave. De meiden is een weergaloos samenspel in een verrassend heldere, actuele regie.' Sander Janssens
    NRC Handelsblad
    ★★★★☆
    'Dat De Meiden desalniettemin imponeert, is te danken aan het spel van Heebink en Nietvelt. De eerste slim, superieur, dwingend; de tweede aldoor redderend, slovend. Ze dragen jasschorten met bloemmotief, maar kleedt Heebink zich eenmaal als Madame in scharlakenrood of sneeuwwit, compleet met rigide veterkorset en hoge hakken, dan is zij een oogverblindende vrouw.' Kester Freriks
    de Volkskrant
    ★★★☆☆
    'Het is een nogal gekunstelde manier om De meiden te actualiseren. Tegelijk heeft Mitchells opvatting ook iets ouderwets, verpakt in een vorm van geëngageerd vormingstheater. Maar dan wel in een schitterende vormgeving. Het stuk speelt zich af in een realistische weergave van een nouveau-richevilla, met protserige bloemstukken, een walk-in-closet vol glitterjurken en opzichtige pruiken. Er is een voortdurende soundscape: van onheilspellende geluiden tot mooie pianomuziek van Chopin.' Hein Janssen
    Trouw
    ★★★★☆
    'De taalschakelingen zijn nog een extra toevoeging aan de tour de force die Heebink en Nietveld toch al uithalen. Zo gejaagd en snel, zo vol woede en angst, zoveel poets- en omkleedhandelingen - het is verbijsterend en afgezien van een enkel dipje, slaan de koninginnen van Toneelgroep Amsterdam zich er glansrijk doorheen.' Sara van der Kooi
    Telegraaf
    ★★★☆☆
    'Het ligt er in de regie van Katie Mitchell allemaal wat dik bovenop. Dat zij zo vernieuwend en provocatief zou zijn, is in deze voor ons toch ietwat brave opzet niet echt terug te zien. Gelukkig heeft ze de actrices Heebink en Nietvelt tot haar beschikking. Zij zijn het die je met hun spel alsnog op het puntje van je stoel weten te houden.' Esther Kleuver