Recensie

De advocaat
Toneelgroep Maastricht
★★★★☆ Toneel
5 maart 2017 - Theater aan het Vrijthof, Maastricht - Speellijst
Zingende Moszkowiczen in Shakespeareaans koningsdrama
Door gepubliceerd 6 maart 2017

Als een gorilla in een kooi, op de knokkels van zijn handen en op zijn knieën, beweegt de reus van de retorica heen en weer in zijn krappe grauwe hok. De advocaat repeteert zijn laatste pleidooi, zichzelf aanwijzingen gevend in de overtuiging dat hij de ondergang waar hij op afstevent nog altijd zelf regisseert. Zelfverzekerd, nog wel, nog net, een alfamannetje in een territorium dat kleiner en kleiner wordt, de kroonprins van een land dat al niet meer bestaat. Buiten zijn blikveld echoot zijn jongere broer nog de bewegingen.

Gebaseerd op de ondergang van advocatenfamilie Moszkowicz schreef Ilja Leonard Pfeijffer volgens de aankondiging een ‘Shakespeareaans koningsdrama’ voor Toneelgroep Maastricht, en met die typering is niets teveel gezegd. Hij schreef een tragedie in vijf volle bedrijven die net als bij Shakespeare op momenten heel raak de lach toelaat – de ‘comic relief’ waarmee de tragiek zich scherper aftekent. Zijn personages zijn zich vanaf de proloog telkens bewust van het feit dat ze op een toneel staan. Op speelse manieren verwijzen ze naar de constellatie van personages en naar het publiek dat getuige is van hun openlijke of bedekte handelingen en maken de kijker actief tot bondgenoot, geheimbewaarder, getuige.

En de taal die Pfeijffer de personages in de mond legt is al even Shakespeareaans rijk. Niet alleen de personages die werkzaam zijn in de advocatuur laten hun zinnen glimmen en glanzen in welbespraakte krullen en slingers, ook schurk ‘De neus’ drukt zich, in een ander register, uit in een beeldend en inventief idioom waardoor de sinistere maatregelen waar hij mee dreigt des te dringender binnenkomen. De taal is in dit stuk het instrument waarmee de macht van de onderwereld zich uitstrekt tot de bovenwereld. Viktor Griffioen speelt het met overtuiging vanaf het moment dat hij zichzelf aankondigt met een vet handgebaar dat zijn forse reukorgaan aanduidt.

Porgy Franssen is een geknipte Bram. Met zijn stem, dictie en houding weet hij de gedragen beschaafdheid van de bekende  voormalig strafpleiter heel precies te pakken, en met zijn terzijdes en blikken naar het publiek weet hij als mens contact te maken met de zaal. Dries Vanhegen is als broer Mordechai de andere troef. Hij is de exuberante losbol tegenover de gepolijste beheersing, of berekening, van Bram en vader Moszkowicz (Hans Trentelman). Vanhegen is perfect gecast voor de rol met een stem die vol en rauw klinkt en het fysiek van een straatvechter onder zijn prijzige en overcomplete maatpak. ‘Opgegroeid in een emotionele hongerwinter’ woelt onder dat pak het leven waar hij niets mee kan, zijn ambitie dient alleen als brandstof voor de vlucht naar voren van zijn broer. Liggend op het bureau neemt deze broer deel aan vergaderingen, eeuwig de tweede viool spelend, zoals vader het voor zijn twee zoons heeft uitgestippeld. En in de manier waarop de vader hen als schaakstukken inzet, informatie wel aan de een, maar niet aan de ander geeft, de een voorbestemt voor de macht en de ander veroordeelt tot een eeuwig zagen aan de stoelpoten van de ander, wordt het verzet dat beide zoons gaandeweg plegen heel goed invoelbaar.

Regisseur Michel Sluysmans heeft voor een muzikale invulling gekozen. De eerste paar keren dat de Moszkowiczen zich zingend uiten heeft het nog iets weifelends. Maar wanneer Franssen als Bram tussen zijn dossiers gelaten aankondigt ‘en daarmee is het nu tijd voor een lied’ schept dat lucht. Een paar zinnen over ademsteun even verderop doen de rest. Het zingen (liederen door Vincent van Warmerdam) is vanaf dan sterker en vormt een geheel met de pianostukken van Rob Stoop.

Wat de essentie van een tragedie is, legt Bram Moszkowicz al vroeg in het stuk uit: de tragische held mag plannen maken wat hij wil om zijn noodlot af te wenden, iedere stap die hij zet leidt hem onafwendbaar dichter richting datzelfde lot. Met al zijn inzicht in de wendbaarheid van wet en waarheid is hij blind voor de kracht waarmee de personages om hem heen zijn geplande ondergang van elke grootsheid ontdoen. Zo glimmend heeft hij zichzelf opgepoetst dat hij de machinaties van anderen voor waardeloos houdt.

Foto: Ben van Duin

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Medewerkers

Gegevens uit de Theaterencyclopedie (beta)

auteur: Pfeijffer, Ilja Leonard
regie: Sluysmans, Michel
regie: Hendriks, Dionne
muziek: Warmerdam, Vincent van
decor: Voet, Michiel

Meer info over deze voorstelling op Theaterencyclopedie.nl

Elders

NRC Handelsblad
★★★★☆
'Twee zonen in dramatisch conflict met hun vader, dat is de uiteindelijke strekking van De advocaat. Vader Max overleefde Auschwitz. De zonen zijn door dit traumatische verleden van hun vader getekend. Als een spook waart hij na zijn dood door hun gedachten. Scandaleus of provocatief is de voorstelling niet, daarvoor zijn helaas te veel scherpe kanten afgevlakt. Dat neemt niet weg dat Franssen en de andere spelers de ontluistering van het advocatenkantoor groots vertolken. Zo diep kan iemand vallen die zich niet aan een heerszuchtige vader kan ontworstelen.' Kester Freriks
de Volkskrant
★★★☆☆
'Maar als De advocaat bijna ten onder dreigt te gaan aan zijn eigen lolligheid is daar gelukkig nog Porgy Franssen, met een rolvaste en ronduit intimiderende vertolking van Bram. Zijn slotpleidooi is machtig en mooi en laat ons zien dat er in wezen een briljant acteur aan Bram Moszkowicz verloren is gegaan.' Vincent Kouters
Trouw
★★☆☆☆
'Ondanks de naam Moszkowicz heet De advocaat nadrukkelijk fictie. Pfeijffer stoeit vrijelijk met het biografische materiaal en Sluysmans wakkert de fantasie aan met maskers, rokende archiefladen en scènes van als een gekooid dier met zijn ultieme pleidooi worstelende Bram. Maar in feite is het stuk vooral een literair staaltje van superieure taalkunst, dat schreeuwt om een toneelbewerking.' Hanny Alkema
Telegraaf
★★★★☆
'De advocaat is een zeer gelaagd - hoewel een tikkeltje aan de lange kant - intelligent stuk. De metafoor dat de advocatuur theater is en de advocaat een toneelspeler, wordt dik aangezet. Bram is acteur in een door zijn vader geschreven toneelstuk. Hij speelt al zijn hele leven een rol die hem niet past en hij wil eruit. Maar wat als het stuk is uitgespeeld? Wat blijft er dan van hem over? Vrij weinig, maar tegelijkertijd misschien ook wel alles, zoals we in zijn ontroerende slotpleidooi zien. Een ding is zeker, je kijkt hierna toch met meer mededogen naar Bram Moszkowicz.' Esther Kleuver

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , , , ,

  • Elders

    NRC Handelsblad
    ★★★★☆
    'Twee zonen in dramatisch conflict met hun vader, dat is de uiteindelijke strekking van De advocaat. Vader Max overleefde Auschwitz. De zonen zijn door dit traumatische verleden van hun vader getekend. Als een spook waart hij na zijn dood door hun gedachten. Scandaleus of provocatief is de voorstelling niet, daarvoor zijn helaas te veel scherpe kanten afgevlakt. Dat neemt niet weg dat Franssen en de andere spelers de ontluistering van het advocatenkantoor groots vertolken. Zo diep kan iemand vallen die zich niet aan een heerszuchtige vader kan ontworstelen.' Kester Freriks
    de Volkskrant
    ★★★☆☆
    'Maar als De advocaat bijna ten onder dreigt te gaan aan zijn eigen lolligheid is daar gelukkig nog Porgy Franssen, met een rolvaste en ronduit intimiderende vertolking van Bram. Zijn slotpleidooi is machtig en mooi en laat ons zien dat er in wezen een briljant acteur aan Bram Moszkowicz verloren is gegaan.' Vincent Kouters
    Trouw
    ★★☆☆☆
    'Ondanks de naam Moszkowicz heet De advocaat nadrukkelijk fictie. Pfeijffer stoeit vrijelijk met het biografische materiaal en Sluysmans wakkert de fantasie aan met maskers, rokende archiefladen en scènes van als een gekooid dier met zijn ultieme pleidooi worstelende Bram. Maar in feite is het stuk vooral een literair staaltje van superieure taalkunst, dat schreeuwt om een toneelbewerking.' Hanny Alkema
    Telegraaf
    ★★★★☆
    'De advocaat is een zeer gelaagd - hoewel een tikkeltje aan de lange kant - intelligent stuk. De metafoor dat de advocatuur theater is en de advocaat een toneelspeler, wordt dik aangezet. Bram is acteur in een door zijn vader geschreven toneelstuk. Hij speelt al zijn hele leven een rol die hem niet past en hij wil eruit. Maar wat als het stuk is uitgespeeld? Wat blijft er dan van hem over? Vrij weinig, maar tegelijkertijd misschien ook wel alles, zoals we in zijn ontroerende slotpleidooi zien. Een ding is zeker, je kijkt hierna toch met meer mededogen naar Bram Moszkowicz.' Esther Kleuver