Opera Spanga
Aida
★★★★☆
Priesters grijpen de macht in hedendaagse Aida
Max Arian
25 juli 2018
Gezien op 24 juli 2018, Tent weilanden Spanga Weststellingwerf

Met haar enscenering van Verdi’s Aida in een grote tent in de Zuid-Friese weilanden is regisseur Corina van Eijk zoals altijd origineel, verrassend, krachtig en inhoudelijk interessant. Zij haalt de opera uit 1871, die in het oude Egypte speelt, naar het nu, om precies te zijn naar het hedendaagse Midden-Oosten, met zijn oorlogen, onderdrukking en verwoesting. De liefdesrelaties en problemen zijn voor haar niet het belangrijkste, het gaat haar om wie ze gebruikt om de macht te grijpen. En dat is volgens haar de – verder onbenoemd gelaten – kaste van priesters.

Dit keer wordt er voor het decor geen gebruik gemaakt van het bestaande uitzicht op de weilanden, een weg, een vaart. Er komt niet een eenzame auto aanrijden, er staan geen koeien of schapen in beeld. Het decor bestaat uit een aantal grote schotten, waarop levensechte, maar geconstrueerde beelden worden geprojecteerd van muren van kapotgebombardeerde en -geschoten paleizen. Van steden die veranderd zijn in oorlogsgebieden. Van desolate, hokkige kamers en kelders.

De geprojecteerde deuren kunnen soms open en dan komen de echte zangers er doorheen. Op andere momenten lopen ze langs voor geprojecteerde ramen. Met een klik op een afstandsbediening worden televisiebeelden opgeroepen, journaalbeelden met steeds dezelfde glimlachende presentatoren. Soms treden de hoofdpersonen zelf op in die beelden, er worden romances gesuggereerd en ze worden staande op een balkon toejuicht of uitgejouwd door een onordelijke menigte. De projecties maken razendsnelle scènewisselingen mogelijk. Het spel tussen verschillende soorten beelden is vindingrijk en verrassend, de beelden zijn mooi in al hun vervallen glorie (als art director staat vermeld: Jolanda Lanslots).

Ook muzikaal is het een prima voorstelling. Tjalling Wijnstra dirigeert de Filharmonie Noord met veel nuance en gevoel. Het orkest is niet bijzonder groot en dat komt de klank alleen maar ten goede. De beroemde triomfmars heb ik nog nooit zo subtiel horen spelen. Ook de vele koren (priesters, priesteressen, soldaten, volk, gevangenen) zijn betrekkelijk klein, met zes of zeven mensen. Het komt de intimiteit ten goede en als de koren tegen elkaar in zingen vinden er ware gezongen oorlogen tussen hen plaats.

Tegen deze achtergronden zien wij het liefdesverhaal van de Egyptische legerbevelhebber Radames (een vriendelijke tenor Tao Tong, verscheurd tussen twee vrouwen en de politiek) en de door de Egyptenaren ontvoerde Ethiopische slavin Aida (een heel mooie sopraan Maribeth Diggle). Toch wordt de show gestolen door mezzosopraan Eva Kroon, die als de prinses Amneris al haar verleidingskunsten inzet om Radames voor zich te winnen, tevergeefs. Haar verhouding met de slavin Aida is heel dubbelzinnig lief en bazig. Onnavolgbaar is het als Amneris keer op keer de televisiebeelden terugspoelt waarin zij vanaf haar balkon de menigte onder zich bekogelt (mevrouw Ceausescu neemt wraak…).

Als haar vader is bas Peter Michailov een aandoenlijke koning, die het beste met iedereen voor heeft om uiteindelijk uit beeld te worden geduwd. Bariton Marcel van Dieren is zijn krachtige tegenpool: de vijandige koning en vader van Aida die haar en Radames in het verderf stort door van haar te eisen dat zij de bevelhebber tot verraad aanzet. Dat gebeurt hier nu eens niet aan de lieflijke oever van de Nijl met palmen en kamelen, maar in een rosse buurt waar de hoofdpersonen in een peeskamertje hebben afgesproken. Ook de opperpriester Ramfis (een vrij jonge, mooi zingende en sinistere bas Sinan Vural) verschijnt daar omdat hij een stiekeme ontmoeting heeft met een hoerenjongen, en hij kan ze daardoor betrappen bij het al dan niet vermeende verraad.

De keuze geen ondertitels of boventitels te gebruiken, maakt dat je de handeling soms niet al te precies kan begrijpen (er is wel een tekstboekje): maar de verscheurdheid van de hoofdpersonen is altijd goed zichtbaar. Corina van Eijk weet in haar beelden zwakke punten in het libretto vaak een logische invulling te geven.

In de loop van de opera wordt de rol van de priesters, vrouwen en mannen, steeds belangrijker. Ze hebben lange pijen aan met kappen, waardoor ze niet direct tot één bepaalde godsdienst terug te brengen zijn. Je zou ze ook als leden van een exotische Ku Klux Klan kunnen zien. De koningen zijn uitgeschakeld, het leger ondergeschikt gemaakt, de geliefden opgesloten, het volk is geheel en al buiten beeld. Alleen de priesters heersen in zo grote getale dat het enigszins lachwekkend wordt, als het niet zo bedreigend zou zijn.

Opperpriester Ramfis blijkt aan het einde een machtswellustige politicus die ook prinses Amneris niet meer nodig heeft en in de kerker werpt. Eva Kroon is ontroerend als zij zich (werkelijk of in gedachte) bij de stervende geliefden voegt. Haar laatste woorden zijn een gestameld: Pace, pace, pace. Bij Verdi gaat het daarbij om de eeuwige rust, hier is het een werkelijke roep om vrede. Corina van Eijk heeft de opera nieuwe betekenissen gegeven, en laat zien hoe oorlog het mogelijk maakt dat duistere machten de leiding overnemen. Verdi zou het daar beslist niet mee oneens zijn.

Foto: Dinand van der Wal

Elders

NRC Handelsblad
★★★★☆

'Meteen in de eerste scène zet de regie het klassieke driehoeksdrama op scherp. Schitterend is mezzosopraan Eva Kroon die ontdekt dat haar grote liefde Radames (tenor Tao Tong) heimelijk verliefd is op Aida, sopraan Maribeth Diggle. De veldheer gaat gekleed als een hedendaagse zeekapitein in smetteloos wit kostuum. Hij trekt ten strijde tegen Aida’s vader. Daarom klinkt haar aria ‘Ritorna vincitor!’, (‘Keer terug als overwinnaar!’) zo wanhopig: kiest ze voor haar vader dan wenst ze haar geliefde dood. Dit vormt een mooi contrast tot ‘Celeste Aida’ (‘Hemelse Aida’) waarmee Radames zijn liefde betuigt.' Kester Freriks

de Volkskrant
★★★★☆
'De hele cast acteert met overtuiging en zingt vooral sterk. De warmbloedige sopraan van Diggle en de pronte tenor van Tao Tong (Radames) zijn dragende factoren, terwijl Eva Kroon Amneris geleidelijk meer reliëf geeft. Marcel van Dieren en Peter Michailov zingen vorstelijk als de twee koningen, evenals Sinan Fural en Francesca Aquilina, die de geestelijke stand vertegenwoordigen. Het koor levert zowel militairen als geestelijken en doet er ook nog een pilatesballet bij.' Frits van der Waa

3 Reacties op "Aida"

  1. Willem schreef:

    13 september op Malta Opera Aida, ik kijk er naar uit, openlucht theater,Pjazza Teatru Rjal, hoofdstad Valletta.

  2. Olivier Keegel schreef:

    “Verdi zou het daar beslist niet mee oneens zijn.”

    Massief cliché en exemplarische ‘non sequitur’ in één.

  3. Hans van Verseveld schreef:

    Het orkest is niet bijzonder groot en dat komt de klank alleen maar ten goede. Dat Verdi daar niet op gekomen is.
    De triomfmars heeft de recensent nog nooit zo subtiel gehoord. Lijkt me logisch met twee violen en een contrabas.

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.