Recensie

Achter het huis
Hummelinck Stuurman Theaterproducties
★★☆☆☆ Toneel
14 november 2017 - De Tamboer, Hoogeveen - Speellijst
Dagboek van Anne als universeel verhaal blijft schrijftaal
Door gepubliceerd 15 november 2017

Met Achter het huis willen schrijver Ilja Leonard Pfeijffer en regisseur Johan Doesberg het verhaal van Anne Frank universeler maken – voor zover dat al niet universeel genoeg is. Nadrukkelijk geen grootschalige productie als Anne, maar een voorstelling waarin de claustrofobische microsamenleving van het Achterhuis op intieme wijze wordt uitgelicht. De toneeltekst en vooral de gekozen speelstijl staan dit echter jammerlijk in weg, met als gevolg een voorstelling die 150 minuten precies het tegenoverstelde bereikt van wat ze beoogt.

‘De hel is het ontnemen van alle afleiding’, verzucht Edith Frank (Oda Spelbos) halverwege het eerste bedrijf. ‘Als ze over een aantal jaren hier een stuk van maken, dan moeten ze wel wat actie toevoegen’, merkt Fritz Pfeffer (Cees Geel) daarop spottend op. En toegevoegde actie geeft Pfeijffer. Met opvallende nadruk op seksualiteit, van de toespelingen van Auguste van Pels (Raymonde de Kuyper) tot de verkrachting van Margot Frank (Amarenske Haitsma) die iedereen van zo ver ziet aankomen dat hier niet eens een spoiler alert nodig is. En dit zijn nog maar enkele van de aan het dagboek toegevoegde scènes die elkaar met filmische snelheid opvolgen.

Consequent wordt daarbij niet gesproken over nazi’s of Joden, maar over de bezetter. De depressieve Edith Frank vraagt zich af of zij het misschien ook niet aan zichzelf te danken hebben, terwijl haar man (Hajo Brins) voortdurend geforceerd de schijn van beschaving ophoudt. Ondertussen voert het gedwongen isolement onherroepelijk naar het punt waarop slachtoffers ook daders worden. Het universele en actuele is eveneens duidelijk zichtbaar in het eenheidsdecor dat niet zozeer aan het Achterhuis refereert, maar meer aan een concentratiekamp, Guantanamo Bay of een van de buitenwereld afgescheiden vluchtelingenkamp.

Op zich is met het toevoegen van extra verhaallijnen niet per definitie iets mis. Want hoe minutieus het dagboek van Anne Frank ook is, natuurlijk was zij ondanks de zeer beperkte ruimte in het Achterhuis niet overal bij, zag en hoorde niet alles en schreef sommige zaken wellicht bewust niet op. Dat Anne Frank – overtuigend gespeeld door Anne van der Burg – naast een mede door de omstandigheden vroegwijze en hoogst intelligente tiener ook grof in de mond kan zijn, is zeer wel mogelijk. Dat de huwelijken tussen de ondergedoken echtparen niet als te best waren eveneens, dat blijkt zelfs uit het dagboek en wordt hier alleen fors uitvergroot. Het past in het ‘doorbreken van de heiligheid’ rondom de dagboeken die de makers voor ogen staat.

Het grootste probleem van de voorstelling is echter niet het ‘ontheiligen’ van het Achterhuis en daar een nieuwe laag aan toevoegen. Of dat worden als ‘neuken’ en ‘whatever’ opduiken. Het gaat mis doordat Pfeijffer alle personages voortdurend van schrijftaal voorziet met geforceerde dialogen als gevolg.

Nog problematischer is dat Johan Doesburg alle acteurs op een gedateerde wijze voortdurend naar het publiek laat spelen. Wanneer bijvoorbeeld Otto en Edith Frank ruzie hebben, kijken ze niet naar elkaar, maar richten zich midden op het toneel tot de zaal. Deze manier van spelen creëert een enorme afstand tussen de personages die haaks staat op de benauwdheid van het gedwongen samenwonen in een kleine ruimte.

De te verwachten reactie van het Anne Frank Fonds in Basel kon niet uitblijven. Allereest mocht de titel Het Achterhuis niet gebruikt worden, later werd gedreigd met een kort geding om opvoering te voorkomen, maar daarvan werd op het laatste moment afgezien. Welkome publiciteit voor de makers, zou je bijna cynisch opmerken, want uiteindelijk roept Achter het huis vooral de vraag op waarom zij in plaats van deze zeer vrije bewerking niet hebben gekozen voor het creëren van een daadwerkelijk nieuw stuk.

Foto: Ben van Duin

4 Reacties

  1. Geplaatst op 18 november 2017 om 14:41 | Permalink

    Het dagboek Kitty van Anne Frank vertalen naar het toneel en het filmdoek is altijd een drama op zich geweest. Veelal met een slechte afloop. Het boek biedt daar geen geschikte handvatten voor, zo is telkens gebleken. ‘Achter het Huis’ van Hummelinck Stuurman vormt daar helaas geen uitzondering op. Geen moment weten de acteurs met dit ‘verhaal’ de beklemmende sfeer in die benauwde zolderruimte op te roepen die Anne Frank ooit inspireerde tot haar veel te korte levensverhaal. Omdat schrijver Ilja Leonard Pfeijffer net als een van zijn personages op het toneel aanvoelde dat het dagboek te weinig stof biedt voor een theaterverhaal besloot hij er een aantal zelf verzonnen scenes aan toe te voegen. Een miskleun van jewelste, zo kon al snel geconstateerd worden tijdens de opvoering van ‘Achter het Huis’ in De Kring in Roosendaal. Zie ook http://www.roosendaalspleijdooi.jimdo.com

  2. W. Kuijpers
    Geplaatst op 21 januari 2018 om 23:24 | Permalink

    N.a.v. mijn bezoek vrijdag 19-01-2018 aan het theater Castellum Alphen aan de Rijn:
    Afgelopen vrijdag ben ik in uw theater geweest en heb ik de voorstelling “Achter het huis” bijgewoond. Althans een deel ervan. Ik ben in de pauze vertrokken. Ik heb het tot die tijd vol kunnen houden. Op zich een prestatie. Immers ik heb van kinds af aan geleerd om respect te tonen. Respect voor autoriteiten, respect voor gevoelens, respect voor of ik een ander kwets of niet, etc. etc. Ergens na een minuut of 5 al bekroop mij het gevoel dat ik weg wilde. Het stuk pakte me geenszins en na een minuut of 30 begon ik me af te vragen hoe onbeleefd en kwetsend het zou zijn voor anderen als ik zou opstaan en zou vertrekken samen met mijn vrouw. We hadden ons immers verheugd op een avondje uit en wat een spelbreker zou ik zijn al ik zou opstaan en de halflege zaal zou verlaten. Had ik het maar wel gedaan! 90 minuten sleepte de kwelling nog voort tot het pauze zou zijn. Wat een ongeloofwaardige teksten, levenloze presentatie, passieloze acteurs (Op Anne na) en onsamenhangend gezwets van de bovenste plank. Blijven zitten zoals ik van huis uit geleerd had was een kwelling, de pauze daarentegen een bevrijding. In de pauze overleg ik met mijn vrouw wat we gaan doen. 55 euro voor 2 kaarten is heel veel geld. Toen we hoorden dat het stuk nog eens 60 minuten zou duren was de keuze snel gemaakt. Meer bevrijding was nodig. In de garderobe heb ik snel onze jassen teruggevraagd. “Mag ik vragen waarom u gaat vertrekken meneer?” vroeg de dame of leeftijd. Ik gaf aan dat ik niet nog meer teleurstelling wilde ervaren en elders nog iets van onze zuurverdiende vrije avond wilde gaan maken. Nooit ben ik uit een theater weggelopen. Maar enkel blijven zitten uit respect voor iets wat een respectloze weergave is van een klassieker gaat me te ver. Zo’n aanfluiting heb ik nog nooit, echt nog nooit, meegemaakt. Graag ontvang ik van uw organisatie een compensatie voor het geld wat ik heb uitgegeven. Ik houd u verantwoordelijk voor het gedrocht dat we 90 minuten hebben aanschouwd. Ik reken op een PB van u hoe u dit met mij en mijn vrouw goed zou willen maken en ik ben benieuwd of de andere bezoekers die met mij vertrokken u een zelfde soort bericht zullen toezenden.

  3. Jeroen
    Geplaatst op 22 januari 2018 om 10:08 | Permalink

    Misschien eerst beter onderzoek doen voordat je kaarten koopt. Geld terugvragen na weg te gaan is niet ok.

  4. Theofiel Schroevers
    Geplaatst op 9 februari 2018 om 18:08 | Permalink

    W Kuijpers eist compensatie voor een keuze die hij zelf gemaakt. Niemand dwingt hem geld uit te geven voor wat dan ook. Hij is daardoor met afstand gehaktbal van de maand.

Plaats een reactie

Uw e-mailadres zal nooit gepubliceerd of gedeeld worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

U kunt de volgende HTML tags en attributen gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*
*

LET OP: op deze recensie rust auteursrecht. Voor geheel of gedeeltelijke overname, in welke vorm dan ook, is vooraf toestemming nodig van de uitgever.

Medewerkers

Gegevens uit de Theaterencyclopedie (beta)

auteur: Ilja Leonard Pfeijffer
regie: Johan Doesburg
Decorontwerp: Tom Schenk
lichtontwerp: Tom Schenk
muziek: Harry de Wit
kostuums: Dorien de Jonge
uitvoerende: Anne van der Burg / Hajo Bruins / Oda Spelbos / Raymonde de Kuyper / Cees Geel / Marie Louise Stheins / Michiel Nooter / Joost Koning / Amarenske Haitsma

Meer info over deze voorstelling op Theaterencyclopedie.nl

Elders

NRC Handelsblad
★★★★☆
‘In het tweede deel, na de pauze, is alles anders. Dan ontplooit het drama zich in volle luister en voltrekt zich de geplande afrekening met het heilig aura van een boek en schrijfster. Een gewelddadig incident doorbreekt het kleine leed van de bewoners en dwingt iedereen tot geëmotioneerde uitbarstingen en het kiezen van nieuwe posities. De beschaving erodeert, de mensen laten zich steeds meer zien. De reden is, in de woorden van Fritz Pfeffer, dat bij ontstentenis van gezag de „wetten van de natuur” in werking treden. Oftewel: willekeurig slachtofferschap maakt deze mensen niet per se moreel hoogstaand. Dat is, in deze context, een gedurfd standpunt van de makers.’ Ron Rijghard
Trouw
★★★☆☆
'Duidelijk in Achter het huis, de versie van Hummelinck Stuurman, is van begin af aan, dat weliswaar de oorspronkelijke lijn van het verhaal wordt aangehouden, maar dat de blik breder is getrokken. Alleen al die omheining roept eerder associaties op met een vluchtelingenkamp dan met een vooroorlogs Amsterdams bovenhuis.' Hanny Alkema
Telegraaf
★★★☆☆
"In Achter het huis is te zien wat het met mensen doet als zij jarenlang - zonder uitzicht op het eind - in een krappe ruimte op elkaars lip zitten, met honger, angst en verveling als belangrijkste kompanen. Hoe het is om te leven in zo’n ‘zelf verkozen’ hel. Edith Frank (Oda Spelbos) raakt ervan in een depressie, terwijl Otto Frank (Hajo Bruins) koste wat het kost probeert de boel bij elkaar te houden uit pure overlevingsdrift: ‘Beschaving is een luxe die we ons niet kunnen permitteren." Esther Kleuver
de Volkskrant
★★★☆☆
‘Pfeijffer en Doesburg willen de beklemming overbrengen van oorlog, vlucht en onderduik, en onderzoeken wat er gebeurt met mensen in onmenselijke omstandigheden. Centraal staat hier de spanning tussen beschaving en barbarij.’ Herien Wensink
Het Parool
★★☆☆☆
'Halverwege ontspoort het volledig. Een bizarre wending neemt de overhand als Fritz Pfeffer (Cees Geel) zich vergrijpt aan de jonge Margot (Amarenske Haitsma). Om onbegrijpelijke redenen kan zij vervolgens op geen enkele steun rekenen, en met name Otto Frank (Hajo Bruins) ontpopt zich in de tweede helft tot een onverbiddelijk, gevoelloos personage.' Sander Janssens

Speellijst

De eerstvolgende drie speelbeurten van deze voorstelling:

Verwante artikelen

Tags

, , , , , , , , , ,

  • Elders

    [cf "quote1_krant"]
    ★★★★☆
    [cf "quote1_dequote"] [cf "quote1_auteur"]
    [cf "quote2_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote2_dequote"] [cf "quote2_auteur"]
    [cf "quote3_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote3_dequote"] [cf "quote3_auteur"]
    [cf "quote4_krant"]
    ★★★☆☆
    [cf "quote4_dequote"] [cf "quote4_auteur"]
    [cf "quote5_krant"]
    ★★☆☆☆
    [cf "quote5_dequote"] [cf "quote5_auteur"]