Mette Ingvartsen
21 pornographies
★★★★☆
Seks- en oorlogsindustrie versmolten in een dans
Moos van den Broek
9 juli 2018
Gezien op 6 juli 2018, Julidans, Stadsschouwburg Amsterdam

In het werk van de Deense choreografe Mette Ingvartsen staat dikwijls het onderwerp seksualiteit centraal, dit keer onderzoekt ze het fenomeen pornografie. 21 pornographies, een solo door haar zelf uitgevoerd, is haar meest donkere en cerebrale werk tot nu toe.

21 pornographies is de vierde voorstelling in een reeks, The Red Pieces genaamd, waarin Ingvartsen het onderwerp seksualiteit onder de loep neemt. Maar laten we wel wezen, eigenlijk kent dit thema een doorgaande lijn in al het werk van de Deense choreografe. Ze creëerde de solo in november 2018, vlak voor de grote ‘#MeToo’-hype. Het is dus zeker geen reactie op het fenomeen.

Laten we even terugblikken, want elementen uit eerder werk spelen ook een rol in deze solo. 69 Positions (2014) was de eerste voorstelling die Ingvarsten creëerde in de ‘Red Pieces’. In deze installatie-performance – bijna een expositie – blikte ze terug op voorstellingen uit de jaren zestig waarin het naakte lichaam bewust politiek werd ingezet, onder meer tegen de Vietnamoorlog. Werk van onder andere Ann Halprin, Carolee Schneeman en Yayoi Kusama plaatste ze naast haar eigen performances uit het verleden. Zo ontstond een historisch perspectief.

Teruggrijpen naar historisch materiaal is ook een strategie die ze in 21 pornographies hanteert. De voorstelling begint met een nauwkeurige beschrijving van een van de taferelen uit het literaire werk van Marquis de Sade. Op de lichtstrepen van drie meterslange tl-buizen na is de zaal zo goed als donker. We horen een vrouwenstem een ruimte beschrijven in een landhuis, waar notabelen zich hebben verzameld. 21 pornographies is een geleide fantasie gehost door Ingvarsten, via een raamvertelling neemt ze ons mee van het ene naar het andere tafereel. Eerst vanuit de publiektribune, waar ze een directe interactie met het publiek opzoekt en we zodoende niet alleen toeschouwer of getuigen zijn, maar ook de notabelen uit het verhaal.

Scènes worden met uiterste precisie beschreven, zodat de gruwelijke beelden van de Sades martelpraktijk op ons netvlies worden geschreven. Zo zijn we onder meer getuigen van een jong meisje dat een lepel ontlasting krijgt toegediend. Poep, chocola, de Ferrero Rocher onder onze stoel; details uit verschillende verhaallijnen zijn nauwkeurig verweven, zodat verbanden ontstaan. De eenentwintig scènes zijn gebundeld in drie delen. In het tweede deel leidt Ingvartsen ons langs de setting van een pornofilm. Ze heeft haar hosttenue intussen uitgedaan en ze kruipt poedelnaakt in de huid van de actrices. Zo ontstaan ook verschillende ‘dansen’, soms frivool dan ingetogen.

In deel drie verschuift de focus. Niet langer begeven we ons in de context van een seksindustrie. Het spel van dominantie en macht is verplaatst naar de oorlogsindustrie. We bevinden ons in een apocalyptische omgeving en Ingvartsen vertelt plots in de ik- vorm. In de meest perverse scène van het stuk is ze zelf dader, zo transformeert ze van host naar monster en slaat in dit laatste deel de vervreemding toe. In plaats van te spreken, produceert ze enkel nog een duister, penetrerend geluid om uiteindelijk met een zwarte zak om haar hoofd onder de begeleiding van hardrock-muziek en met een van de tl-buizen in haar hand een rituele derwisjdans te draaien. Abugraib of SM-praktijken? De seks- en oorlogsindustrie versmelten in een dans, die zowel obsessie als bevrijding uitdrukt.

21 pornographies is zeker geen gemakkelijk stuk en vraagt wel enige concentratie en reflectie van de toeschouwer. Het publiek wordt flink aan het denken gezet. Wat een contrast met de remake van het vrolijke To Come, die onlangs te zien was als opening van het Spring Performing Arts Festival. Het is Ingvartsens donkerste stuk tot nu toe en die duisternis is letterlijk ook een visueel gegeven in het werk. Simpel maar effectief is het lichtontwerp, tevens set en object, van Minna Tiikkainen.

Zonder aan intimiteit in te boeten bespeelt Ingvartsen de grote zaal, nergens wijst ze met de vinger. Bewonderenswaardig is de gelaagdheid die ze in haar ogenschijnlijk eenvoudige raamvertelling heeft kunnen leggen. 21 pornographies belicht niet alleen de relatie tussen seks en macht, maar ook een exorbitante maatschappij die verslaafd is aan opwinding en een verbeelding die bezit neemt van ons.

Foto: Marc Domage


Luister hier naar de podcastrecensie van 21 Pornographies voor De Theaterpodcast.

Elders

de Volkskrant
★★★★☆

'21 pornographies is eigenlijk een vertelvoorstelling, waar de verbeelding het werk mag doen. Maar wel een geraffineerde: Ingvartsen begint bij de literaire en filmische verbeelding van Markies de Sade en Pier Paolo Pasolini en eindigt bij de wrede oorlogsporno van militairen die over bloederige lijken pissen. Daartussen klimt ze met een reeks verhalen telkens een treetje hoger op de gecompliceerde touwladder van seks, macht, misbruik, opwinding en voyeurisme. Alsof ze toewerkt naar een dubbelzinnig hoogtepunt.' Annette Embrechts

Trouw
★★★★☆
'Met de inzet van haar eigen poedelnaakte tanige lijf laat Ingvartsen zien dat het lichaam in een geseksualiseerde maatschappij steeds meer als een product wordt beschouwd en genot en machtsmisbruik met elkaar samengaan. Dat ze de onbehaaglijke trekken van de menselijke natuur zonder moreel oordeel durft aan te kaarten, is niet alleen moedig maar ook noodzakelijk om kwesties als #MeToo beter te kunnen begrijpen.' Alexander Hiskemuller
NRC Handelsblad
★★★★☆
'In 21 Pornographies voert Ingvartsen het publiek met steeds meer, meer van haar lichaam, dat als object én als onderdrukker handelt, meer perverse varianten, tot gruwelijke ‘oorlogsporno’ (denk Abu Ghraib) aan toe. Bewonderenswaardig hoe Ingvartsen toont dat de lat voor de climax steeds hoger komt te liggen én nog humor weet te blazen in de duistere driehoek seks-macht-onderdrukking.' Francine van der Wiel

4 Reacties op "21 pornographies"

  1. jpdnkr schreef:

    Inderdaad een vertelvoorstelling. Geen dansvoorstelling. Ik vond het verschrikkelijk saai. En er werd irritant veel gelachen in de zaal. (Waarom) Deed me erg aan Salo denken. Als ik aan de rand had gezeten was ik vertrokken. Prachtige voorstellingen gezien tijdens deze editie van juli dans, maar dit was een misser. Als je het dan voortdurend over poepeten moet hebben draai dan een drol op toneel en eet m op ipv een beetje veilig plassen op toneel voor het shock effect.

  2. Gaby Wijers schreef:

    Reis door de tijd, beschrijvend, huiveringwekkend afstandelijk, heel indrukwekkend.

  3. Jacob Dekker schreef:

    Een Deense strijkplank mompelt in slecht Engels een monoloog over poep en pies. Dat is Julidans? Ik zat in het midden van de rij, ik kon niet met goed fatsoen weggaan. Kan er in de volgende editie van het festival een dansgroep worden uitgenodigd? Een groep die danst, bijvoorbeeld? Die het licht gebruikt, en geluid en enig contact maakt met het publiek, zonder mij een zooitje viezigheid op te dringen? Ik vraag maar.

  4. Moos van den Broek Moos van den Broek schreef:

    Beste Jacob Dekker,
    Bij uw kritiek op de voorstelling of uw verwachtingen ten aanzien van de programmering van Julidans kan ik me iets voorstellen. Het was een zeer talige voorstelling. Maar om een performer te reduceren tot strijkplank, dat gaat me te ver. Dat vind ik respectloos. Wilt u dat uw kritiek serieus genomen wordt? Het zegt in elk geval veel over u en uw beeld van vrouwen. Verder zal ik het niet hebben over uw beperkte blik op dans, daar discussieer ik graag een keer met u over.

Reageer

Uw E-mail adres zal niet gepubliceerd worden.