Toneelschrijver, dramaturg, coach én organisator Pietjan Dusee is maandagochtend op 73-jarige leeftijd overleden. ‘Hulde’ staat op de kaart die melding maakt van zijn overlijden. Er had net zo goed ‘een staande ovatie voor Pietjan’ kunnen staan. De creatieve duizendpoot en cultureel aanjager was ontzettend belangrijk voor de podiumkunsten in Brabant.

Theater, dans, zijn hart was er vol van. Pietjan Dusee was een warme pleitbezorger voor de kunsten en hij genoot er zelf met volle teugen van. Vaak samen met zijn partner, beeldend kunstenares Ellen Rijk. En altijd had hij een vriendelijk woord voor de mensen die hij bij voorstellingen tegenkwam. Hij toonde oprechte interesse, en als hij kritisch was, dat was ie, dan waren zijn opmerkingen inhoudelijk, opbouwend en bedachtzaam geformuleerd. ‘Hij heeft alles eruit gehaald wat erin zit’ staat ook te lezen op de hulde-kaart. Dat is een treffende observatie.

Pietjan Dusee (‘Nee, geen Dusée met een streepje, ik ben niet van de rijke tak’ zei hij) studeerde van 1972 tot 1976 aan de Academie voor Beeldende Vorming in zijn stad Tilburg. Hij was nauw betrokken bij veel theatergezelschappen en -organisaties, als schrijver als dramaturg, als artistiek voorman, als leermeester. Voor De Grootste Luxe na de KleurenTeeve, het Tilburgse muziek- en theatergezelschap dat was opgericht door studenten van die kunstacademie, schreef en bewerkte hij teksten als Eros en de eenzame man, vrij naar Louis Paul Boon (1985) en De laarzen van d’Annunzio (1984). Voor de Tilburgse theatergroep DrieOns bewerkte hij onder meer Heart of the country van J. M. Coetzee tot de theatertekst Veldschmerz (1990). Dat stuk is later ook gespeeld door Wetten van Kepler (1998). Bij Drieons maakte hij faam met de teksten voor producties als Marietje Kessels, Zwarte Ruiter en Klootloper (over een acteur die twijfelde tussen de hogere kunsten en alcohol).


Dusee schreef tientallen toneelteksten, met regelmaat waren dat bewerkingen van boeken, onder meer voor Afslag Eindhoven (De helaasheid der dingen), Artemis en De Maatschap. Bovendien was hij als dramaturg betrokken bij theaterproducties die in Brabant zijn gemaakt, zoals Peerke vrij naar het leven van de zaligverklaarde missionaris Peerke Donders bij Het Zuidelijk Toneel en Hendrik bij Studio Gebroed. Bovendien deed hij de dramaturgie bij dansproducties, zoals A Short Odyssee van Jelena Kostić.

Zijn liefde voor theater en dans stond in 1971 aan de basis van Theater ’t Heks in Tilburg-Noord. Dat was een podium voor voorstellingen, maar ook een plek voor theatercursussen. Veel makers uit Tilburg en omgeving zetten daar hun eerste stappen naar het theater. Later ging ’t Heks over in De Vorst (nu De Nieuwe Vorst), het vlakkevloertheater in de binnenstad van Tilburg. Dusee zag daar tot het laatst van zijn leven veel voorstellingen. Hij volgde de jonge makers zo goed als hij kon.

Hij zette de schouders onder Productiehuis Brabant. Deze talentenfabriek voor dansers, choreografen, acteurs en regisseurs ging in 1997 van start. In 1999 werd hij daar artistiek leider. Het liefst had hij die nieuwe organisatie Shit Happens genoemd. Makers mogen fouten maken, dat wilde hij uitdragen. Hij begeleidde met zijn team tientallen dan nog erg jonge regisseurs als Madeleine Matzer, Natasja d’Armagnac, Joris van Midde en Yvonne van Beukerink en choreografen als Koen De Preter, Pia Meuthen, Arno Schuitemaker, Kristel van Issum, Jelena Kostić, Sonja Augart en Helma Melis.

Hij had het liefst gezien dat het Productiehuis zou neerstrijken in Tilburg vanwege de kunstopleidingen in zijn stad, maar het werd Den Bosch. ‘In die tijd had je in de grote Brabantse steden kleine theaters, vaak in de marge’, blikt Dusee terug in het boek Dwarse Dansers. ‘Deze podia beschikten over werkplaatsen voor talenten. Geld was er niet, talent genoeg. We besloten om onze krachten te bundelen.’ Het resultaat was Productiehuis Brabant, het paste bij de tijdsgeest. In heel het land ontstonden in die tijd productiehuizen voor talentvolle makers.

De Brabantse organisatie heeft bestaan tot 2013. Er zijn meer dan 300 producties gemaakt. Het verdwijnen van Productiehuis Brabant was het gevolg van rigoureuze bezuinigingen op cultuur (200 miljoen euro) door het Rijk. Het kabinet Rutte-1 had geen overheidsgeld meer over voor ontwikkeling van talenten. Die kaalslag heeft Dusee pijn gedaan. In 1999 begin hij met Cement, een festival waar jonge makers hun werk presenteren. Dat evenement bestaat nog steeds.

De podiumkunsten lieten hem nooit los. Niet als toeschouwer, maar zeker ook niet achter de schermen. Hij organiseerde enige tijd evenementen, ook voorstellingen, met zijn nieuwe organisatie Prod.Nu en hij bleef makers begeleiden en van tips voorzien. Ook zat hij in besturen, zoals van het dansfestival Tilburg in Motion, Stichting Kostić en ENSŌ ​Physical Theatre.

En hij bleef schrijven. Wat moet hij in al die jaren veel letters hebben getikt. Dusee maakte niet alleen teksten voor theatervoorstellingen, hij schreef ook columns en het kon zomaar zijn dat bekenden ineens een mail van hem ontvingen met een mooie, korte tekst, een dagboekfragment, bijvoorbeeld over zijn bezoek aan de sportschool in een T-shirt met Kafka. Voor zijn partner Ellen scheef hij nog niet zo lang geleden de teksten voor WIENS OORLOG, haar kunstexpositie over het verdriet en de impact van oorlogsgeweld. Het begeleidende boekje met fraaie teksten is een kunstwerk op zich.

Pietjan Dusee was misschien niet van de rijke tak, wel was hij een bevlogen, aimabele man met een enorme creatieve rijkdom.

Foto’s: Ellen Rijk