Straattheater is veruit de meest democratische kunstvorm die er bestaat, zegt theaterjournalist en festivalprogrammeur Jos Schuring. Op verzoek van het bestuur van de Vereniging van Buitenfestivals sprak hij gisteren onderstaande column uit tijdens de ledenvergadering.

Het gebeurde een jaar geleden in Zutphen tijdens festival Oeverloos. Ik zag daar een fascinerend duo, Ward Mortier en Thomas Decaesstecker. Zij zijn de kern van Be Flat uit Gent. Met Follow Me neemt de groep honderdvijftig toeschouwers op sleeptouw door de prachtige straten van de fraaie hanzestad aan de IJssel.

Het publiek doet gretig wat de twee Vlamingen willen. Zij communiceren met zinnetjes van één woord en vooral met veel lichaamstaal. Dat werkt fantastisch. Het duo laat zich graag inspireren door wat er op dat moment gebeurt. En dat is veel. Een vrouw in een scootmobiel is opeens het middelpunt in een idiote polonaise – nooit gedacht dat ik daaraan zou willen meedoen – waarbij iedereen de grootste pret heeft, maar vooral de vrouw in de scootmobiel, die opeens hoofdrolspeler is geworden in een voorstelling die net is ontstaan.

De vrouw lacht onbedaarlijk. Dat voelt erg warm. Be Flat maakt contact en geeft iedereen lol, maar doet dat zo geraffineerd en aanstekelijk dat het publiek al snel een soort grote familie wordt, waarin iedereen gezamenlijk vooral onbekommerd kan genieten. Ik zag duizenden voorstellingen maar dit moment zal ik niet vergeten. Het raakte me enorm.

Dit voorjaar sprak ik in Lochem met festivalprogrammeur Casper de Vries, die een prachtige uitspraak deed die me direct aan dit moment op Oeverloos deed denken: ‘Straattheater stut de democratie.’ De samenleving boet al jaren in aan tolerantie. Haatzaaierij viert hoogtij. Dat verdient een krachtig tegengeluid. Kunst vertolkt dat geluid. Straattheatermakers zijn voorlopers in dat geluid. Zij verbinden met schoonheid. Zij bieden troost. Zij stimuleren geluk.

Schoonheid, troost en geluk geeft energie, maakt mensen mooier. In een tijd waarin polarisatie de toon is die de muziek ontsiert, onderwijs en zorg zwaar onder druk staan, is de rol van kunst belangrijker dan ooit.

Als we kijken naar de gemeentebegrotingen zien we dat het meeste geld gaat naar Wmo (Wet Maatschappelijke Ondersteuning), onderwijs, wegen en veiligheid. Terecht. Een gemeente moet zorgen dat kwetsbare inwoners worden ondersteund en dat de straatverlichting brandt. Maar wie denkt dat een samenleving alleen overeind blijft dankzij zorg en stenen, vergist zich. Een democratie heeft ook verbeelding nodig. Ontmoeting. Schoonheid. Troost. Geluksgevoel.

En juist daarom zou iedere Nederlandse gemeente met meer dan 50 duizend inwoners een jaarlijks straattheaterfestival moeten hebben. Dat kost echt niet zoveel geld. Peanuts eigenlijk. Ik leg dat later nog uit.

Straattheater is veruit de meest democratische kunstvorm die bestaat. De accountant staat naast de vakkenvuller of een bijstandsvader. Ouderen verwonderen zich, kinderen lachen. Mensen raken met elkaar aan de praat. Voor even is de openbare ruimte geen doorgangsgebied maar een ontmoetingsplek.

Dat is niet alleen gezellig; het is van democratische betekenis. Een gezonde democratie leeft niet uitsluitend van verkiezingen, maar van vertrouwen tussen mensen die elkaar in het dagelijks leven tegenkomen. In een tijd waarin discussies zich steeds vaker online afspelen en verschillen worden uitvergroot, biedt straattheater iets wat zeldzaam is geworden: een gedeelde ervaring. Samen kijken, samen lachen, samen stil zijn. Kunst maakt van een plein weer een gemeenschap.

Gemeenten besteden jaarlijks honderden miljoenen aan de Wmo en andere zorg. Dat is noodzakelijk maar welzijn bestaat uit meer dan zorg alleen. Een goed straattheaterfestival levert meer op dan louter applaus. Bezoekers drinken een terras vol, eten in restaurants, boeken hotelkamers en ontdekken de binnenstad. Goed dus voor de lokale ondernemers en het versterkt het vestigingsklimaat van een stad. Festival Oeverloos is bijvoorbeeld voor de gemeente Zutphen een gezichtsbepalend evenement geworden. Een festival is daarmee niet alleen een kostenpost, maar ook een uitermate verantwoorde investering.

De samenleving heeft cohesie nodig. Een democratie moet niet alleen worden onderhouden met regels en budgetten, maar ook met verhalen, verbeelding en ontmoeting. Straattheater brengt die drie samen op het plein, tussen de mensen. Misschien is dat wel de mooiste gemeentelijke investering die er bestaat: niet alleen in gebouwen of beleid, maar in de ziel van de stad.

Nederland telt bijna honderd gemeenten van 50 duizend inwoners of meer. Waarom hebben al die gemeenten niet een eigen straattheaterfestival? Tuurlijk, dat kost wat, maar echt: dat is peanuts. En wat levert het wel niet op. De uitstraling in aantrekkelijkheid, levendigheid en identiteit van een stad kan gigantisch zijn. Kijk naar Deventer, kijk naar Leeuwarden.

En echt: die kosten zijn peanuts. Neem Deventer op Stelten. De begroting van de gemeente Deventer is 485 miljoen euro. Het festival kost negen ton. Dat is maar 0,19 procent van de totale begroting. En Deventer is een van de grootste festivals. Festival Strabant in mijn woonplaats Harderwijk kost maar 0,04 procent van de gemeentebegroting. Een straattheaterfestival is voor de lokale overheid een koopje!

Het gaat mij hier niet om een keuze tussen zorg of kunst. Het gaat erom dat stadsbestuurders snappen dat mensen meer nodig hebben dan voorzieningen alleen. Een samenleving waarin mensen elkaar ontmoeten, zich verwonderen en trots zijn op hun stad, is ook een gezondere samenleving. Met mensen die gelukkiger zijn en ook nog eens beter presteren. Schoonheid, troost en geluk geven energie. Laten we ons hard maken voor jaarlijks honderd straattheaterfestivals in Nederland. En laten we dat vooral samen doen met de Belangenvereniging Buitentheater. Laat het try-outfestival Meters Maken in Nijmegen ook in andere steden plaatsvinden.

Kunst maakt mensen slimmer.
Kunst bevordert empathie.
Kunst geeft emotie een stem.
Kunst is geen franje als problemen in een stad zijn beslecht.
Kunst is een oplossing.

Foto’s: LEF! van WIRWAR Producties tijdens het Festival De Gevleugelde Stad in Ieper, België fotograaf Alex Leplae